حل تشریحی سوالات سؤالات امتحان نهایی درس فارسی (3) دوازدهم شهریور 1402 (کلیه رشته‌ها) - امتحان نهایی دوازدهم شهریور 1402 (ریاضی)

واژۀ «سورت» در مصراع «سورت سرمای دی بیدادها می‌کرد.» در کدام معنا به‌کار نرفته است؟ (0/25)

الف) تندی

ب) سرعت

ج) شدّت

د) حدّت

هر یک از واژه‌های مشخّص شده را در عبارت زیر معنا کنید. (0/75)

الف) بگرای چو اژدهای گرزه

ب) شیرمرد عرصۀ ناوردهای هول

ج) یکی از صاحب‌دلان سر به جیب مراقبت فرو برده بود.

در بیت‌های زیر، «غلط‌‌های املایی» را مشخّص کنید و شکل صحیح آن‌ها را بنویسید. (0/5)

الف) صريــر ملــک، عـطــا داد کـــــردگــــار تـــــو را

به جای خویش دهد هر چه کردگار دهد

ب) چــنــــــان آمـــــــد اســــپ و قبــــــــای ســــــــوار

کـــــه گفتـــــی ثمـن داشــــــت انــــــدر کــنـــــار

در کدام عبارت، «غلط املایی» وجود دارد؟ (0/25)

الف) پادشاهی به درویشی گفت: که مرا آن لحظه که تو را به درگاه حق، تجلّی و قرب باشد، یاد کن.

ب) یکی از حضّار که کبّادۀ شعر و ادب می‌کشید، چنان محظوظ گردیده بود که جلو رفته جبهۀ شاعر را بوسید.

ج) اشتری و گرگی و روباهی از روی مصاحبت، مسافرت کردند و با ایشان از وجح ذات و توشه، گِرد‌ه‌ای بیش نبود.

د) دلم می‌خواهد بر بال‌های باد بنشینم و آنچه را که پروردگار جهان پدید آورده، زیر پا گذارم.

املای درست را از داخل کمانک انتخاب کنید. (0/5)

الف) چــو او را بدیدنــد (برخاست / برخواست) غـــو

کــــــــه آمـــــــــد ز آتـــــش بــــــــرون شـــــــاه نـــــــو

ب) تـو حکیمـی، تـو عظیمـی، تـو کریمی، تـو رحیمی

تو نمایندۀ فضلی تو سزاوار (ثنایی / سنایی)

در گروه کلمات زیر، «غلط‌های املایی» را بیابید و شکل صحیح آن‌ها را بنویسید. (0/75)

«کازیه و جاکاغذی - بقولات و حبوبات - انضمام و ضمیمه - طَبَق و سینی - طاق و سقف مُهدّب - تطاول و تعدّی - خُرد رفتن و ساییده شدن - قَلَیان و جوشش»

در هر یک از ابیات زیر، نوع حذف فعل (قرینۀ لفظی / معنایی) را مشخّص کنید. (0/5)

الف) کـــــــرم بیــــن و لطـــــــف خـــــــداونـــدگــــــــار

گنــه بنــده کـــــرده اســت و او شـــرمـســـار

ب) ای جویبــار جــاری! زیــن ســایــه‌بــــرگ مگریــز

کاین گونه فرصت از کف دادند بی‌شماران

در کدام بیت، هر دو نوع «و» (عطف و ربط) به‌کار رفته است؟ (0/5)  

الف) چـــون رود امیــــدوارم بـــی‌تـــابـــم و بــی‌قــرارم

مـــن مـی‌‌روم سـوی دریـا، جـای قــرار مـن و تـو

ب) ز نیرنـــــــگ هــــــوا و از فـــــریـــــب آز خــــاقــــانــــــی

دلت خُلد است خالی ساز از طاووس و شیطانش

در عبارت زیر، نقش دستوری کلمات مشخص شده را بنویسید. (0/5)

«آنگاه که آتش عشق او را چنان گرداند که همه جهان، آتش بیند.»

در جملۀ زیر، نوعِ «وابستۀ وابسته» را بنویسید و نمودار پیکانی آن را رسم کنید. (0/5)

«نگاه‌های مردم آسفالت‌نشین، آن را کهکشان می‌بیند.»

در کدام گزینه، جملۀ مرکّب وجود ندارد؟ (0/5)

الف) تو که یک غاز بیشتر نیاورده‌ای و به همۀ دوستانت هم وعده کباب غاز داده‌ای.

ب) گردنش مثل همان غاز مادر مرده‌ای بود که در همان ساعت در دیگ مشغول کباب شدن بود.

ج) انسان حیوانی است گوشت‌خوار ولی این مخلوقات عجیب گویا استخوان‌خور خلق شده‌اند.

د) به قدری عصبانی شده بودم که چشمم جایی را نمی‌دید. از این بهانه تراشی‌هایش داشتم شاخ در می‌‌آوردم.

کاربرد معنایی فعلِ «شد» در کدام بیت متفاوت است؟ (0/25)

الف) پُر اندیشه شد جان کاووس کی

ز فــرزنـــــد و سودابــــــۀ نیک‌پــــی

ب) بدان گه که شد پیش کاووس باز

فـــرود آمـــد از بـــاره، بــــردش نمــاز

ج) ســراســر همــه دشـت بریـان شدند

بــر آن چهرِ خندانش گـریان شدنــد

د) نخستین دمیــدن سیــه شـد ز دود

زبـــانـــــه بــــرآمـــــد پـــس از دود، زود

در بیت زیر یک ترکیب «وصفی» و یک ترکیب «اضافی» پیدا کنید. (0/5)

«چشم بگشا به گلستان و ببین

جلــوۀ آبِ صــاف در گــل و خــار»

مفهوم نشانۀ «ان» را در واژه‌های زیر بنویسید. (0/5)

الف) کاویان

ب) بهاران

در سرودۀ زیر نوعِ «نقش تبعی» را مشخّص کنید. (0/25)

«بر لب آن چاه / سایه‌ای را دید / او شغاد، آن نابرادر بود / که درون چَه نگه می‌کرد و می‌خندید.»

آرایۀ درست را از داخل کمانک انتخاب کنید. (1)

الف) هشــت جنّت نیــز اینجـــا مـــرده‌ای است

هفت دوزخ همچو یخ افسرده‌ای است (حس‌آمیزی / پارادوکس)

ب) محــرم ایــن هوش جــز بــی‌هوش نیست

مــــر زبــــان را مشتــری جـــز گــــوش نیست (اسلوب معادله / تلمیح)

ج) تــــــــــــو قـــلــــــــــب فســـــــــــردۀ زمــیـــنــــــــی

از درد ورم نــمـــــــــــــوده یــــــــــک چــنــــــــــد (جناس / حسن تعلیل)

د) سیـــــاوش سیـــــه را بـــــه تنـــدى بتــاخــــت

نشـــــد تنـــگ‌دل، جنــــگ آتـــش بســـاخــت (مجاز / تشخیص)

در سرودۀ زیر، «مشبّه و مشبّهٌ به» را مشخّص کنید. (0/5)

«بخند؛ زیرا خندۀ تو برای دستان من، شمشیری است آخته.»

آرایه‌های ادبی به‌کار رفته در ستون «ب» به کدام‌یک از بیت‌های ستون «الف» مربوط می‌شود؟ (در ستون«ب» یک مورد اضافی است.) (0/75)

در سرودۀ «خوان هشتم»، «رستم» و «شغاد»، هر یک «نماد» چه کسانی هستند؟ (0/5)

در عبارت زیر، معنای «کنایی» قسمت مشخّص شده را بنویسید. (0/25)

«امّا خنده‌ات که رها می‌شود و پروازکنان در آسمان مرا می‌جوید، تمام درهای زندگی را به رویم می‌گشاید.»

داستان «سی مرغ و سیمرغ» از کدام اثر ادبی برگرفته شده است؟ (0/25)

نام آفرینندگان آثاری که نویسندۀ آن‌‌ها نادرست است، بنویسید. (0/5)

«سانتاماریا: سیّد مهدی شجاعی - تمهیدات: شهاب‌الدّین سهروردی - سندباد نامه: ظهیری سمرقندی - فيه ما فيه: جامی - دری به خانه خورشید: سلمان هراتی»

به غزل‌هایی که محتوای آن‌‌ها بیشتر مسائل سیاسی و اجتماعی است، ............ می‌گویند. (0/25)

مصراع اوّل بیت زیر را بنویسید. (0/5)

............

در دادگاه عشق، رگ گردنت گواه

با توجه به مصراع‌های داده شده ابیات زیر را کامل کنید. (0/5)

الف) به دشت دل گیاهی جز گل رویت نمی‌روید

............

ب) تــو بودم کــردی از نابــودی و بـا مهر پروردی

............

1) فــــدای نــــام تـــو بــود و نبــودم؛ میــهن ای میــهن!

2) مــن ایـــن زیبــا زمیــن را آزمـودم؛ میــهن ای میــهن!

3) به هر حالت که بودم با تو بودم؛ میهن ای میهن!

بیتِ «سرانجام گفت ایمن از هر دوان / نگردد مرا دل نه روشن روان» از زبان چه کسی بیان شده است؟ (0/25)

مفهوم مشترک ابیات زیر را بنویسید. (0/5)

الف) صبـــر بــــر داغ دل سوختـــه بــایــــد چــــون شمــع

لايـــق صحبــت بـــــزم تـــــو شـــدن آســـــان نیست

ب) مــــی‌تــوانــــد حــلقـــــه بـــــر در زد حــریــــم حُســن را

در رگ جان، هر که را چون زلف، پیچ و تاب هست

عبارتِ «شاهین تیزبال افق‌ها بودم. زنبور طفیلی شدم و به کنجی پناه بردم.» یادآور کدام «ضرب‌المثل» فارسی است. (0/5)

مقصود نهایی شاعر، از بیت زیر چیست؟ (0/5)  

«آن‌جـا در آن برزخ سرد در کوچه‌هـای غم و درد

غیر از شب آیا چه می‌دید چشمان تار من و تو»

درستی و نادرستی موارد زیر را مشخّص کنید. (0/5)

الف) بیتِ «نی حدیث راه پرخون می‌کند / قصّه‌های عشق مجنون می‌کند»، به مفهوم «دشواری و پرخون بودن راه عشق» اشاره دارد. درست / نادرست

ب) مفهوم عبارتِ «آن باغ پر از گل‌های رنگین و معطّر شعر و احساس در سموم سرد این عقل بی‌درد پژمرد و صفای اهورایی آن همه زیبایی‌ها، به این علم عددبین مصلحت‌اندیش آلود.» به برتری عقل بر عشق و احساس تأکید دارد. درست/ نادرست

مفهوم عبارتِ «ستاره ضعیفی در شبستان تیره و تار درونم درخشیدن گرفت.» را بنویسید. (0/5)

در عبارت زیر، «عشق جاودانی» چگونه توصیف می‌شود؟ (0/5)

«این‌گونه است که عشق جاودانی همواره معشوق را جوان می‌بیند و نه توجّهی به گرد و غبار و جراحات پیری دارد.»

هر یک از ابیات زیر، یادآور کدام‌یک از هفت وادی است؟ (0/5)

الف) مـــال اینجـــا بــایـــدت انــداختــن

ملک اینجـــا بـــایــدت در بــاختن

ب) صــد هــــــزاران سایــۀ جاویـــــد تو

گم شده بینی ز یک خورشید تو

بیت زیر، بیانگر کدام «زمینۀ حماسه» است؟ (0/25)

«چنین است سوگند چرخ بلند

کـه بر بی‌گناهــان نیایــد گزند»

ابیات و عبارات زیر را به نثر ساده و روان بنویسید.

الف) بنشین به یکی کبود اورند (0/25)

ب) گفت: «کار شرع، کار درهم و دینار نیست» (0/5)

ج) هر نفسی که فرو می‌رود مُمِدّ حیات است. (0/5)

د) در عشق قدم نهادن کسی را مسلّم شود که با خود نباشد. (0/5)

ه) تمام حُسن کباب غاز به این است که سربه‌مُهر روی میز بیاید. (0/5)

و) در این اندیشه مستغرق بودم که دیدم مرا به نام خواندند. (0/5)

ز) هــر کــه دانــد گفت بـا خورشیـد راز

کـــی توانــــد مانــــد از یـــک ذرّه بــاز (0/5)

ح) همــی کنــد سودابه از خشم مـوی

همی ریخت آب و همی خست روی (0/75)