حل تشریحی سوالات سؤالات امتحان شبه‌نهایی درس فارسی (1) دهم اردیبهشت 1403 نوبت صبح (کلیه رشته‌ها) - امتحان شبه‌نهایی دهم اردیبهشت 1403 (ریاضی)

کدام گزینه، معادل معنایی واژۀ «گبر» در بیت: «بشد تیز، رُهّام با خود و گبر / همی گرد رزم اندر آمد به ابر» نیست؟ (0/25)

الف) درع

ب خفتان

ج) نوعی جامۀ جنگی

د) پتک

واژۀ «برازندگی» در بیت «گُل به همه رنگ و برازندگی / می‌کند از پرتو من زندگی» با کدام واژه در عبارت زیر، معنی مشترک دارد؟ (0/25)

«مرا در فضل، مرتبه‌ای است زیادت، چون بر رُقعۀ من اطّلاع یابد، قیاس کند که مرا اهلیت چیست.»

معنی واژه‌‌های مشخّص شده را بنویسید. (0/5)

الف) تاریخ، مَشیّتِ باری تعالی است که از طریق انسان‌ها به انجام می‌رسد.

ب) سبکِ «تقرير» او در انشا تقلیدی بود کودکانه از گلستان سعدی.

در کدام گزینه نادرستی املایی دیده نمی‌شود؟ (0/25)

الف) دیوار شهر خراب شده است آن را امارت باید کردن.

ب) در نوای طوطیان حاذق بدی

ج) به شصت اندر آورده، تیر خدنگ

د) در دفع مکاید دشمن تأخیر ثواب نبیند.

املای کدام واژه‌‌ها با توجّه به معنای آن‌ها نادرست است؟ درست آن‌ها را بنویسید. (0/75)  

خذلان: خواری / صخره: ریشخند / مضرّت: زیان / نسیان: فراموشی

ضجر: آزار / بحران: آشفتگی / وقاهت: بی‌شرمی / سفاهت: نادانی

املای درست واژه را از داخل کمانک انتخاب کنید. (1)

الف) در مقابلۀ (لئیمی / لعیمی) کریمی کرد.

ب) فلک در شگفتی ز (عظم / عزم) شماست

ج) اشتر به شعر عرب در حالت است و (ترب / طرب)

د) دست معلّم از (وقب / وغب) حیوان روان شد.

در کدام بیت، حرف «چو» از نظر کاربرد معنایی و دستوری متفاوت است؟ (0/25)

الف) در مملکت چو غرّشِ شیران گذشت و رفت

ایــــــن عـــوعــــو سگــــان شمـــا نیـــز بـگـــذرد

ب) گــــه بــــه دهـــان، بـــر زده کــف چــون صــدف

گـــــــاه چــــــو تیـــــری کــــــــه رود بـــــــر هــــــدف

ج) چـــــو نـــــازش بــــــه اســـــپ گـــرانمــایـــــه دیــــد

کــمــــان را بــــــــه زِه کــــــرد و انــــــدر کــشــیــــــد

د) چـــــــو ســهــــــراب شیــــــــراوژن، او را بـــــــدیـــــد

بــخنـــدیـــــد و لــــــب را بـــــــه دنـــــدان گَـــــزیـــــد

کدام قسمت مصراع اول بیت زیر «حذف» شده است؟ نوع حذف را مشخّص کنید. (0/5)

«سر و زر و دل و جانم فدای آن یاری

که حقّ صحبت مهر و وفا نگه دارد»

با توجّه به بیت «بر تیر جورتان ز تَحمّل سپر کنیم / تا سختی کمان شما نیز بگذرد» به موارد زیر پاسخ دهید. (0/5)

الف) جملۀ «پیرو» یا «وابسته» را مشخّص کنید.

ب) نقش دستوری واژۀ مشخّص شده را بنویسید.

درستی یا نادرستی موارد زیر را مشخّص کنید. (1)

الف) در عبارت «مردی اهل بود و فضل داشت از شعر و ادب، و هم کرمی تمام.» انواع واو (عطف، ربط) دیده می‌‌شود.

درست نادرست

ب) در مصراع «ناگهانش یافتم با دل نشسته روبه‌رو» نقش ضمیر پیوسته «ــَـ ش» «مضاف الیه» است.

درست نادرست

ج) نوع «را» در جملۀ «همه کس را به سزا، حق‌شناس باش.» نشانۀ مفعول است.

درست نادرست

د) در عبارت «در پیچ و تاب عرفانیِ اسلیمی، آدم چه کاره بود؟!» واژۀ «اسلیمی» ممال است.

درست نادرست

در کدام گزینه واژۀ «کجا» به‌عنوان حرف ربط (نشانۀ پیوند) نیست؟ (0/25)

الف) کجا می‌‌‌توانی ز قلبم رُبایی

ب) کجا نام او بود «گُردآفرید»

ج) دلیری کجا نام او اشکبوس

کدام‌یک از واژگان مقابل در زبان فارسی، هم‌آوا ندارد؟ (0/25)

الف) مغلوب

ب) قضا

ج) فلق

د) عَلَم

با توجّه به بیت‌های زیر به پرسش‌ها، پاسخ دهید. (0/5)

«به لشکر چنین گفت کاموس گُرد

کــــه گــــر آسمــان را ببــایــد سپـــرد

همـــه تیــغ و گـــرز و کمنــد آوریــد

بــــه ایرانیــان، تنــگ و بنــد آوریــد»

الف) یک واژۀ دو تلفّظی بیابید.

ب) بین کدام واژه‌‌ها شبکۀ معنایی وجود دارد؟

در بیت زیر، کدام واژه در نقش «مفعول» به‌کار رفته است؟ (0/25)

«از قیــاســش خـنـــده آمـــــــد خلــــق را

کاو چو خود پنداشت صاحب دلق را»

در کدام بیت «متمم با دو حرف اضافه» نیامده است؟ (0/25)

الف) بـــه سهراب بـــر، تیربـــاران گـــرفت

چپ و راست، جنگ سواران گرفت

ب) چــو آمــد خروشان بــه تنگ انـدرش

بجــنبید و بــرداشت خُـــود از ســرش

ج) نگـــه کـــرد سهــراب و آمــدش ننـگ

بــرآشفت و تیـــز انــدر آمــد بــه جنگ

د) زنــــی بـــود بَــر ســـانِ گُـــردی ســـوار

همیشه بـــه جنگ انـــدرون نـــامــدار

کدام گروه اسمی، مطابق با الگوی «اسم + صفت + مضاف‌الیه» ساخته شده است؟ (0/25)

الف) قلم آهنین فرسوده

ب چشم‌های درشت خسرو

ج) معلّم نقاشی ما

در کدام بیت «رجزخوانی» قهرمانان دیده نمی‌شود؟ (0/25)

الف) به گرز گران، دست بــرد اشکبوس

زمیــن آهنین شــد، سپهــر آبنوس

ب) بدو گفت خندان: که نام تو چیست؟

تـن بـی‌سرت را کــه خواهــد گریست؟

ج) هــــم اکنـون تـــو را، ‌ای نَبَــرده ســـوار

پــیــــــاده بــیـــــــامـــــوزمـــــــت کـــــــــــارزار

د) خـــروشیـــــد: کـــــای مـــــرد رزم آزمـــــای

همـــــآوردت آمـــــد، مشـــــو بـــــاز جـــــای

واژگان قافیه در بیت زیر، سبب خلق کدام آرایۀ ادبی شده است؟ (0/25)

«فرود آمد از دژ به کردار شیر

کمر بـر میان، بادپایی بـه زیر»

با توجّه به «ستون اوّل» آرایه‌های مناسب را از «ستون دوم» انتخاب کنید. (در ستون دوم یک مورد اضافی است.) (1)

در عبارت زیر، مفهوم کنایۀ مشخّص شده را بنویسید. (0/25)

«کارش نگار نقشۀ قالی بود و در آن دستی نازک داشت.»

آرایۀ درست را از داخل کمانک انتخاب کنید. (0/75)

الف) غبار راهگذارت کجاست تا حافظ

بــه یادگــار نسیم صبا نگـه دارد (جناس / نماد)

ب) فضا از نم باران آکنده است، اما آفتابِ فتح در آسمانِ سینۀ مؤمنین درخششی عجیب دارد. (تشبيه / تشخیص)

ج) بر حریفِ مغلوب رحم نیاورد و آن چنان او را می‌کوفت که «پولاد کوبند آهنگران». (تلمیح / تضمین)

با توجه به قسمت‌های مشخص شده، دو آرایۀ «مجاز» و «استعاره» را در ابیات زیر مشخّص کنید. (0/5)

الف) کنون رودِ خلق است، دریــای جوشان

همــه خوشــۀ خشـم شـــد خَرمَن مـــن

ب) آب اجل که هست گلوگیر خاص و عام

بــر حلــق و بــر دهــانِ شمــا نیــز بگــذرد

جلال آل احمد در متن زیر از کتاب «ارزیابی شتابزده» دربارۀ کدام شاعر سخن می‌گوید؟ (0/25)

«شبی که نوبت شعر خواندن او بود، یادم است روی میز خطابه شمعی نهادند و او «آی آدم‌ها»یش را خواند.»

در کدام گزینه، نویسنده به‌ترتیب نام اثر، ذکر شده است؟ (0/25)

«اخلاق محسنی، سیاست‌نامه، تفسیر سورۀ یوسف، اسرار التّوحید»

الف) احمد بن محمد زید طوسی، محمد بن منوّر، خواجه نظام الملک طوسی، حسین واعظ کاشفی

ب) حسین واعظ کاشفی، خواجه نظام الملک طوسی، احمد بن محمد زید طوسی، محمد بن منوّر

با کلمات مناسب روبه‌رو، جا‌های خالی را کامل کنید. (دو کلمه اضافی است.) (0/5)

«حماسی، تمثیل، غنایی، خرق عادت»

الف) مولوی در مثنوی معنوی از شیوۀ ............ برای انتقال بهتر مفاهیم ذهنی خود بهره گرفته است.

ب) ادبیات عرفانی ایران با آثار غنی و گسترده در حوزۀ ادبیات ............ قرار دارد.

با توجّه به شعر «بوی گل و ریحان‌‌ها» مصراع به هم ریختۀ زیر را مرتب کنید. (0/25)

«است، چون، باشد، حرم، بیابان‌ها، عشق، سهل»

براساس شعرخوانی «همای رحمت» کدام گزینه مصراع دوم بیت زیر را کامل می‌کند؟ (0/25)

«چو به دوست عهد بندد ز میانِ پاک‌بازان

.........................................................»

الف) که عَلَم کند به عالم شهدای کربلا را؟

ب) چو علی که می‌تواند که به سر بَرَد وفا را؟

با توجّه به شعر «دلیران و مردان ایران زمین» بیت پس از بیت زیر را بنویسید. (0/5)

«بـــه مـــردی بـــه میــدان نهادنــد روی

جهان شد از ایشان پُر از گفت‌وگوی»

گویندۀ بیت زیر، چه چیزی را «سرمایۀ ابر» می‌داند؟ (0/25)

«ابر ز من، حامل سرمایه شد

باغ ز من صاحب پیرایه شد»

از نظر سعدی در بیت زیر، ارزشمندی قطرۀ باران به چه سبب است؟ (0/25)

«بلندی از آن یافت کاو پست شد

در نیستی کوفت تــا هست شد»

با توجّه به متن زیر، مفهوم «مَثَل» مشخّص شده را بنویسید. (0/25)

«به زبان، دیگر مگو و به دل، دیگر مدار، تا گندم‌نمای جوفروش نباشی.»

بیت «ای مُفتَخَر به طالع مسعود خویشتن / تأثیر اختران شما نیز بگذرد» بر کدام باور گذشتگان اشاره دارد؟ (0/25)

شاعر در شعر «خونت / با خون‌بهایت حقیقت / در یک تراز ایستاد» بر چه مفهومی دربارۀ امام حسین (ع) تأکید دارد؟ (0/25)

مفهوم کلی بیت زیر چیست؟ (0/5)

زین کاروانسرای، بسی کاروان گذشت

نــــاچــــار، کــــاروانِ شمــــا نیــــز بـگــــذرد

مفهوم عبارت‌های زیر را بنویسید. (0/75)

الف) اسب از پهلو، اسبیِ خود را به کمال نشان می‌داد.

ب) همچون مروارید در دل صدف کج و کوله‌ای سال‌‌ها بسته ماند.

ج) حرام از یک کفِ دست کاغذ و یک بند انگشت مداد که خسرو به مدرسه بیاورد یا لایِ کتاب را باز کند.

شاعر در ابیات زیر، انسان را به چه چیزی فرا می‌خواند؟ (0/5)

حســـرت نبــرم بـــه خــواب آن مــرداب

کآرام درون دشـت شـب خفته است

دریــایـم و نیــست بــاکــم از طوفــان

دریا همه عمر خوابش آشفته است

مفهوم درست مربوط به هر بیت را از داخل کمانک انتخاب کنید. (0/5)

الف) جــز از جــامِ توحید هرگز ننوشم

زنــی گـر بــه تیغِ ستـم گــردن مـن (یگانه‌پرستی / ستم‌ستیزی)

ب) مپندار ایــن شعله، افسـرده گـردد

که بعد از من افروزد از مَدفَن من (آتش جاودانه وطن / جاودانگی عشق به وطن)

براساس بیت «تهمتن برآشفت و با طوس گفت / که رُهّام را جام باده است جُفت» از نظر رستم، علّت فرار رهّام چیست؟ (0/5)

معنی و مفهوم ابیات و عبارات زیر را به نثر ساده و روان بنویسید.

الف) خداوند تعالی او را دولت بر دولت زیادت کرد. (0/25)   

ب) بچّه‌‌‌ها، آخرین کار‌های مانده را راست و ریس می‌کنند. (0/25)

ج) عنان را گران کرد و او را بخواند (0/25)

د) سر و موی او از درِ افسر است (0/25)

هـ) در بُـــــنِ ایـــــــن پـــــــردۀ نیـلـــــوفـــــری

کیست کنــد بـــا چــو منــی همســری؟ (0/5)

و) بدان کوش تا از حال و نهاد خویش بِنَگردی، که بزرگان به هر حقّ و باطلی از جای نشوند. (0/5)

ز) دلا معاش چنان کن که گر بلغزد پای

فرشته‌ات به دو دست دعا نگه دارد (0/5)

ح) این پارسی دست‌تنگ بود و وسعتی نداشت که حال مرا مرمّتی کند. (0/5)

ط) ریش برمی‌کنـد و می‌‌گفت: «ای دریغ

کــافتـــاب نعمتــم شـــــــد زیــــــر میــــغ» (0/5)

ی) خسرو در چشم به هم زدنی پشت او را به خاک رسانید. (0/5)