حل تشریحی سوالات سؤالات امتحان شبه‌نهایی درس فارسی (1) دهم اردیبهشت 1403 نوبت عصر (کلیه رشته‌ها) - امتحان شبه‌نهایی دهم اردیبهشت 1403 (ریاضی)

با توجه به بیت «دلا معاش چنان کن که گر بلغزد پای / فرشته‌ات به دو دست دعا نگه دارد» یک «معادل معنایی» برای واژۀ «معاش» در عبارت زیر بیابید و بنویسید. (0/25)

و در میان سَردمداران این تحوّل زمانی زندگی کند و از نِسیان و غفلت هرگز در نیابد که در کجا و در چه زمانی زیست می‌کند.

واژۀ «درویش» با کدام کلمۀ مشخّص شده در بیت زیر هم معنی است؟ (0/25)

جولقی‌ای ســـــر بـــرهنه مـــی‌‌گـــذشت

با سر بی‌مو چو پشت طاس و طشت

در کدام گروه اسمی کلمات ذکر شده همگی اعضای بدن واژۀ مشخّص شده هستند. «کُمیتش» لنگ بود. (0/25)

الف) گُرده - کُله - غارب – آخره

ب) یال - فک - وقب – فتراک

از میان گروه کلمات زیر یک واژه انتخاب کنید که با واژۀ مشخّص شده در مصراع داده شده مترادف باشد. (0/25)

زمانه مرا پتک «ترگ» تو کرد (خدنگ - گرز - آبنوس - خود)

املای درست را از کلمات داخل کمانک انتخاب کنید. (0/5)

الف) اصلاً به چه حق، خروس‌های مردم را سر بریدی و (هلیم - حلیم) درست کردی؟

ب) آب (عجل - اجل) که هست گلوگیر خاص و عام

در کدام‌یک از دو عبارت زیر تعداد غلط املایی بیشتر است؟ (0/25)

الف) چون بخاستیم رفت ما را به اِنعام و اِکرام به راه دریا گسیل کرد؛ چنان که در کرامت و فراق به پارس رسیدیم.

ب) بر حریفِ مقلوب که تسلیم اختیار کرده، مخزول و نالان اسطرحام می‌کرد، رحم نیاورد.

در عبارت زیر همۀ کلمات کدام گروه دارای حروفی هستند که در زبان فارسی اهمّیّت املایی دارد؟ (0/25)

«رنج هیچ کس را ضایع مکن و همه را به سزا، حق‌شناس باش، خاصه قرابت خویش را، چندان که طاقت باشد با ایشان نیکی کن»

الف) رنج - ضایع - حق - طاقت

 ب) خاصه - قرابت - ضایع - سزا

در هر یک از عبارات زیر یک نادرستی املایی وجود دارد آن را بیابید و شکل صحیحش را بنویسید. (1)

الف) زندگی مرفّحی نداشتند. پیرمرد شندرغازی از وزارت فرهنگ می‌گرفت. (............)

ب) تمام توش و توان ما، ضربان قلب و سوی چشم ما، به خطوط و ستور این کاغذها بسته بود. (............)

ج) معنای آنکه در نماز پیشانی بر خاک می‌گذاری این است و تا با خاک اُنس نگیری، راهی به مراتب غُرب نداری. (............)

د) چون یعقوب را بدو میل و عنایت دیدند، آهنگ کید و مکر و اداوت کردند. (............)

با توجه به بیت (غبار راهگذارت کجاست تا حافظ / به یادگار نسیم صبا نگه دارد) به سؤالات پاسخ دهید. (0/5)

الف) کدام واژه «دو تلفظی» است؟

ب) نقش دستوری «ضمیر متصل مشخّص شده» را بنویسید.

با توجه به عبارت زیر به سؤالات پاسخ دهید. (0/5)

«آدم در نقشه‌اش نبود و بهتر که نبود. در پیچ و تاب عرفانیِ اسلیمی، آدم چه کاره بود؟!»

الف)کدام کلمه «ممال» شده است؟

ب) نوع «واو» مشخّص شده را بنویسید.

در بیت زیر یک «متمم» که با دو حرف اضافه آمده است؛ آن را بیابید و بنویسید. (0/25)

چون دادِ عادلان به جهان در، بقا نکرد

بیـــداد ظالـــمــان شـمـــــا نیــــــز بگــــــذرد

در گذر زمان، شکل نوشتاری و گفتاری برخی کلمات تغییر می‌کند؛ کدام یک از دو واژۀ مشخّص شده مشمول این تحوّل شده است؟ (0/25)

در بُـــــنِ ایـــــــــن پــــــــــرده نیــلــــوفــــــری

کیست کند بـــا چـــو منــی «همسری»؟

رهــــــــا شــــــــد ز بنـــــدِ زره مـــــــــوی اوی

«درفشان» چو خورشید شد، روی اوی

در بیت زیر یک گروه اسمی پیدا کرده، وابسته پیشین، هسته و وابسته پسین را مشخّص کنید. (1)

وین بوم محنت از پی آن تا کند خراب

بـــر دولـــت آشیـــان شـمـــا نیـــز بگـــذرد

با توجه به بیت «دلیری کجا نام او اشکبوس / همی برخروشید بر سان کوس » درستی یا نادرستی گزاره‌ها را مشخص کنید. (0/5)

الف) در بیت یک فعل به قرینه معنایی حذف شده است.

درست نادرست

ب) واژۀ «کجا» حرف ربط وابسته‌ساز است.

درست نادرست

با توجه به بیت «کمان را بمالید رستم، به چنگ / به شَست اندر آورده، تیرِ خدنگ» برای واژۀ «شست» یک هم‌آوا بنویسید. (0/25)

نقش دستوری واژۀ مشخص شده در بیت زیر، با نقش دستوری کدام واژه مشخص شده در ابیات، یکسان است؟ (0/5)

«معلّم را عادت بود که نقشۀ نیم‌کاری با خود به کلاس آورد»

الف) گوش کــن پند، ای پسر وز بهر دنیا غــم مخــور

گفتمت چون دُر حدیثی گر توانی داشت گوش

ب) لاله دیـــدم، روی زیبــــای تـــــوام آمـــــد بـــــه یـــــاد

شعله دیــدم، سرکشی‌‌هـــای توام آمـــد بـــه یـــاد

پسوند کدام واژه مفهوم «شباهت» دارد؟ (0/25)

الف) خورجینک

ب) سوداگر

ج) خواجه‌وش

کلمات قافیه در کدام بیت آرایۀ «جناس تام» (همسان) دارد؟ (0/25)

الف) گلاب است گویی به جویش روان

همی شــاد گــردد بــه بویش روان

ب) کـــار پــاکــان را قیاس از خــود مگیـر

گـر چـه مانـد در نبشتن شیـر و شیـر

ج) نباشی بـس ایمـن بــه بـازوی خویش

خورَد گــاوِ نــادان، ز پهلــوی خــویش

با توجه به دو بیت زیر جای خالی را کامل کنید. (0/25)

آرایه‌‌های مشترک دو بیت، تشخیص، کنایه، استعاره و ............ است.

الف) بید مجنون در تمام عمــر، ســر بالا نکــرد

حاصل بی‌حاصلی نبود به جز شرمندگی

ب) چــــــو ســـــــرو از راستـــــــی بــــــرزَد عَـلَــــم را

نـــــدیـــــد انــــــدر جــهـــــــان تــــاراج غـــــــم را

قسمت مشخّص شده در هر گزینه دارای کدام آرایۀ ادبی است؟ (1)

الف) بی مهر رخت چشم مرا نور نمانده است

ب) آفتابِ فتح در آسمانِ سینه مؤمنین درخششی عجیب دارد.

ج) زین کاروانسرای، بسی کاروان گذشت / ناچار، کاروانِ شما نیز بگذرد

د) با صدایی گرم و رسا اجرا می‌‌کرد

با توجه به بیت «زینهار از قرین بد زنهار / وقنا ربنا عذاب النار» به دو پرسش زیر پاسخ دهید. (0/5)

الف) نام آرایۀ ادبی برجستۀ این بیت چیست؟

ب) در کدام‌یک از دو عبارت زیر این آرایه وجود دارد؟

یک) و به میرزا عبّاس عِتاب کرد که «این تلاوتِ قرآن نیست. آوازخوانی است!»

دو) با صدایِ بلند می‌گفت: «الها! صد هزار مرتبه شُکر»، که «شکرِ نعمت، نعمتت افزون کند»

بیت یا عبارت داده شده در ستون "الف" دارای کدام آرایه در ستون "ب" است؟ (یک آرایه در ستون ب اضافه است.) (1)

 1- ............ 2- ............ 3- ............ 4- ............

«مصراع اول» بیت زیر را بنویسید. (0/25)

........................... عهد همه بشکستم

بعد از تو روا باشد نقض همه پیمان‌ها

«مصراع دوم» بیت‌های زیر را بنویسید. (0/75)

الف) از این خطّۀ نغزِ پدرام پاک

.............. جان پرور تابناک

ب) شما را چو باور به یزدان بوَد

هم او مر شما را ................

ج) نه خدا توانمش خواند نه بشر توانمش گفت

متحیرم چه نامم .........................................

در کدام عبارت زیر نویسنده برای طنزآمیز کردن نوشته از شیوۀ «نقیضه‌پردازی» استفاده کرده است؟ (0/25)

الف) «دی» که از دبستان به سرای می‌شدم، در کُنجِ خلوتی از بَرزن، دو خروس را دیدم که بال و پَر افراشته، در هم آمیخته و گَرد برانگیخته‌اند...»

ب) زنی باخدا، نمازخوان، مقدّس. با قربان و صَدَقه خسرو را هر روز می‌‌نشاند و وادار می‌کرد قرآن برایش بخواند.

با توجه به عبارت «معلّم نقّاشی مرا خبر سازید که شاگرد وفادار حقیرت، هر جا به کار صورتگری در می‌ماند، چاره درماندگی به شیوه معلّم خود می‌کند» از درس "کلاس نقاشی" به دو پرسش زیر پاسخ دهید. (0/5)

یک) منظور از «شاگرد و فادار حقیر» کیست؟

الف) جلال آل احمد

ب) سهراب سپهری

دو) از میان آثار داده شده نام کتاب او را انتخاب کنید.

(ارزیابی شتابزده - اتاق آبی - اسرار التوحيد - من زنده‌ام)

جای خالی را کامل کنید. (0/25)

مؤثرترین شیوه‌ای که مولوی در «مثنوی معنوی» از آن بهره می‌گیرد، ............ است و در اصطلاح ادبی، آن است که شاعر یا نویسنده برای تأیید و تأکید بر سخن خویش، حکایت، داستان یا نمونه و مثالی را بیان کند.

مفهوم مشترک بیت و عبارت زیر را بنویسید. (0/5)

- مــــن ایــرانـــی‌ام آرمــانـــم شهـــادت

تجلّیِ هستی است، جان کندن من

- کجا از مرگ می‌‌هراسد آن کس که به جاودانگی روح خویش در جوار رحمت حق آگاه است؟

در هر یک از دو بیت زیر کدام ویژگی حماسه وجود دارد؟ (0/5)

الف) نمانـــد ایـــچ بـــا روی خورشیــد رنـــگ

به جوش آمده خاک بر کوه و سنگ (............)

ب) ز فتــــراک بـگشــــود پـیـچـــــان کـمـنــــد

بینــداخــت و آمـــد مـیــانـــش بـــه بــنـــد (............)

مفهوم نوشته شده در ستون «ب» با کدام مورد ستون «الف » تناسب دارد؟ (یک مورد اضافه است.) (1)

با توجه به ضرب‌المثل «گندم نمای جو فروش» درستی یا نادرستی گزینه‌های زیر مشخص کنید. (0/5)

الف) با عبارت «معلّم دور نبود. صورتک به رو نداشت. «صاد» معلّم ما بود؛ آدمی افتاده و صاف» تقابل (تضاد) معنایی دارد.

ب) با بیت «چون بسی ابلیس آدم روی هست / پس به هر دستی نشاید داد دست» تناسب معنایی دارد.

مفهوم مشترک دو بیت زیر چیست؟ (0/5)

الف) دوران روزگـــار بـــه مـــا بگــذرد بسـی

گاهی شود بهار، دگر گه خزان شود

ب) شــاد و بــی‌غم بــزی کــه شادی و غم

زود آیـــــنـــــد و زود مـــــــــی‌گــــــذرنـــــــد

مفهوم بیت «تابوت مرا جای بلندی بگذارید / تا باد بَرَد سوی وطن، بوی تنم را» در کدام بیت تکرار شده است؟ (0/25)

الف) کجـــا مــی‌تــوانـــی، ز قلبم رُبایــی

تو عشق میان من و میهن من؟

ب) جــز از جــامِ تـوحید، هـرگـز ننوشم

زنــی گــر بــه تیغ ستـم گــردن مــن

عبارت «از بهر آنکه در مقابلۀ جفا، وفا کرد و در مقابلۀ زشتی آشتی» با کدام ضرب‌المثل زیر تناسب معنایی دارد؟ مفهوم مشترک آن‌ها را بنویسید. (0/75)

الف) از کوزه همان برون تراود که در اوست

ب) خورد گاو نادان ز پهلوی خویش

ابیات و عبارات زیر را به نثر روان بنویسید.

الف) اندر همه کاری داد از خویشتن بده، که هر که داد از خویشتن بدهد، از داور مستغنی باشد (0/75)

ب) بادی که در زمانه بسی شمع‌ها بکُشت

هــــم بــــر چـــراغـــدان شــمـا نیـــز بــگــذرد (0/75)

ج) بـــــدانـــست سـهـــــراب، کـــــــاو دختـــرست

ســـــــــر و مـــــــــــوی او از درِ افـســـــرســــــت (0/75)

د) مــــی‌نمـود آن مــــرغ را هــــر گــون شگفت

تــــا کــــه بـاشــــد کـانـــدر آیــــد او بــــه گفــت (0/75)

هـ) چون بر رقعۀ من اطّلاع یابد، قیاس کند که مرا اهلیّت چیست (0/5)

و) هرگز کید کایدان با خواست خداوندِ غیب‌دان برابر نیاید (0/5)