حل تشریحی سوالات سؤالات امتحان نهایی درس فارسی (3) دوازدهم شهریور 1401 (کلیه رشته‌ها) - امتحان نهایی شهریور 1401

جملۀ «خالی شدن قلب سالک از آنچه جز خداست» در توضیح کدام اصطلاح عرفانی آمده است؟ (0/25)

الف) استغنا

ب) اشتیاق

پ) تجرید

ت) تفرید

در کدام بیت، واژه‌ای هم‌معنیِ واژۀ «جبهه» به‌کار رفته است؟ (0/25)

الف) دلــــم را داغ عــشــقــی بـر جبین نِـه

زبـــانــــم را بــــیــــانــــی آتـــشـــیــن ده

ب) الـــهـــی ســیــنـــه‌ای ده آتـــش‌افــروز

در آن سینه دلی وان دل همه سوز

برای هر یک از واژه‌های مشخّص‌شده، یک برابر معنایی مناسب بنویسید. (0/5)

الف) بخروش چو شرزه شیر ارغند

ب) دستتان را بر چشم‌های درشتتان، حمایل کرده بودید.

در کدام گزینه غلط املایی وجود دارد؟ (0/25)

الف) مرد نقّال از صدایش ضجّه می‌بارید.

ب) گفتم: «دِ بگیر که این ناز شصتت باشد.»

در بیت زیر، واژگانی را که در زبان فارسی «هم‌آوا» دارند، مشخّص کنید. (0/5)

«از بـهـر تـو صـــد بــار مـلـامـت بکشم

گر بشکنم این عهد غرامت بکشم»

در هر یک از موارد زیر، املای واژه‌ای نادرست است؛ شکل درست آن را بنویسید. (0/5)

الف) هنگام چریق آفتاب کنار قنات حسنی در شهر سیرجان اتراق می‌کردیم.

ب) صدای مهیب آن، صدای کودکانه امّا خشک کلاس را در خود حزم می‌کرد.

املای درست را از داخل کمانک انتخاب کنید. (0/75)

الف) تنها برای تعلیم گرفتن، (شبح / شبه) شما را در میان تاریکی تعقیب می‌کردم.

ب) چـو عاجز گشت خسرو در جوابش

نــــیـــــامــــــد بــــیـــش پـــــــرســـــیــــدن (ثوابش / صوابش)

پ) سیاوش چنین گفت کای شهریار

که دوزخ مـــرا زیـــن ســخـن گشت (خار / خوار)

در هر یک از مصراع‌های زیر، فعل‌های مشخّص‌شده را از دیدگاه معنایی بررسی کنید. (0/5)

الف) گفت: «نزدیک است والی را سرای؛ آنجا شویم»

ب) گفت: «می بسیار خوردی؛ زان، چنین بی‌خود شدی»

نوع «نقش‌های تبعی» مشخّص‌شده را در متن «ما پرندگان را نیز پیشوا و شهریاری است. نامش سیمرغ است و در پس کوهِ قاف، بلندترین کوه روی زمین، بر درختی بلند آشیان دارد.» بنویسید. (0/5)

با توجّه به ابیات زیر، به پرسش‌های داده شده، پاسخ دهید.

اگـــر خـــونـــیــن‌دلـــی از جـــــور ایّــــام

لـــب خــنـدان بـــیـــاور چون لب جـــام

به آن کس می‌رسد زین گنج بسیار

کـــه بــــاشـــد شـــادمـــانی را ســزاوار

الف) مفهوم نشانۀ «ان» را در واژۀ «خندان» چیست؟ (0/25)

ب) در بیت دوم جملۀ «هسته (پایه)» و جملۀ «وابسته (پیرو)» را مشخّص کنید. (0/5)

در این بخش از سرودۀ «مهدی اخوان ثالث»، کدام ویژگی دستوری زبان کهن به‌کار رفته است؟ (0/25)

«بر درختی که به زیرش ایستاده بود / و بر آن بر تکیه داده بود»

نوع «حذف» را در هر یک از عبارات زیر، مشخّص نمایید. (0/5)

الف) زندگی، سخت آلوده است و انسان ماندن، سخت دشوار.

ب) تو نیز تیرانا، گشاده‌دستی و کرامت را از درختان میوه‌دار بیاموز.

در بیت «محرم این هوش جز بی‌هوش نیست / مر زبان را مشتری جز گوش نیست»: (0/5)

الف) وابستۀ وابسته را مشخّص کنید.

ب) نوع وابستۀ وابسته را بنویسید.

نقش دستوری واژه‌های مشخّص‌شده را در جملۀ زیر، بنویسید. (0/5)

«او بندۀ خود را عاشق خود کند، آنگاه بر بنده عاشق باشد و بنده را گوید: تو عاشق و محبّ مایی.»

با توجّه به نوشتۀ زیر، درستی یا نادرستی هر یک از موارد داده شده را تعیین کنید. (0/5)

«دیدم چپ و راست مهمان‌ها دراز کشیده‌اند. گفتم: «آقای مصطفی‌خان خیلی معذرت خواستند که مجبور شدند بدون خداحافظی با آقایان بروند.»

الف) «و» در جملۀ «چپ و راست مهمان‌ها دراز کشیده‌اند» پیوند هم‌پایه‌ساز است.

درست $\square$ نادرست $\square$

ب) «که» که در جملۀ ماقبل پایانی، پیوند وابسته‌ساز است.

درست $\square$ نادرست $\square$

کدام گزینه، مصراع دومِ بیت زیر، است؟ (0/25)

«ترسم تو را ببیند و شرمندگی کشد

.................................................»

الف) ای محسن شهید من، ای حُسن بی‌گناه

ب) یوسف، بـگـو که هیچ نـیـایـد برون ز چــاه

مصراع نخست کدام بیت، نادرست است؟ (0/25)

الف) ماه آمده به دیدن خورشید، صبح زود

یا مــاه بی‌مـلـاحـظــه افــتــاده بین راه؟

ب) لــبــریـــزِ زنـــدگی است نفس‌های آخرت

آورده مــــرگ، گـــرم بـه آغــوش تو پناه

مصراع دوم بیت زیر را بنویسید. (0/5)

«تو بودم کردی از نابودی و با مِهر پروردی

..........................................................»

شعر زیر، بر پایۀ «گفت‌وگو» یا «سؤال و جواب» سروده شده است؛ این نوع گفت‌وگو در اصطلاح ادبی، چه نام دارد؟ (0/25)

«نــخــســتــیــن بـــــار گفتش کـز کـجــایـی؟

بــگــفـــت: از دار مـــــلـــــک آشــــنـــــایــــی

بگفت: آنجا به صنعت در چه کوشند؟

بگفت: انــده خـــرنـــد و جــان فروشند»

با توجّه به متن «با خود اندیشیدم که باز برای ما چه خوابی دیده‌اند؟ آنگاه سر خویش گرفتم و راه مدرسه در پیش»:

الف) واژگان پدیدآورندۀ آرایۀ لفظی «سجع» کدام‌اند؟ (0/25)

ب) یک مورد کاربرد کنایه مشخّص کنید. (0/25)

ترکیب «کلید گنج مروارید» در سرودۀ زیر، نمایانگر کاربرد کدام آرایۀ ادبی است؟ (0/25)

«این نخستین بار شاید بود / کان کلید گنج مروارید او گم شد»

شاعر، در بیت زیر، با بیان کدام واژه، مفهومی غیرحقیقی (مجاز) اراده کرده است؟ (0/25)

«در پـیـشـگـاه اهـل خــــرد نـیـسـت مـحـتــرم

هر کس که فکر جامعه را محترم نداشت»

کدام‌یک از واژگان مشخّص‌شده در عبارت زیر، «مشبّهٌ‌به» است؟ (0/25)

«فرّاش باد صبا را گفته تا فرش زمرّدین بگسترد و دایۀ ابر بهاری را فرموده تا بنات نبات در مهد زمین بپرورد.»

با توجّه به هر یک از گزینه‌های زیر، پاسخ درست را برگزینید. (0/75)

الف) بیت «آنجا در آن برزخ سرد، در کوچه‌های غم و درد / غیر از شب آیا چه می‌دید، چشمان تار من و تو؟»، آرایۀ «جناس» دارد یا «تضاد»؟

ب) در سرودۀ «ناگهان انگار بر لب آن چاه سایه‌ای را دید / او شغاد آن نابرادر بود» کاربرد آرایۀ ادبی «ایهام» مشهود است یا «اغراق»؟

پ) آرایۀ بارز بیت «همه غیبی تو بدانی، همه عیبی تو بپوشی / همه بیشی تو بکاهی، همه کمّی تو فزایی»، «تضمین» است یا «تلمیح»؟

آرایۀ ادبی مناسب با هر بیت را برگزیده، در برابر آن بنویسید. (یک آرایه، اضافه است) (0/75)

کدام‌یک از ابیات زیر را می‌توان بیتی از یک «غزل اجتماعی» دانست؟ (0/25)

الف) فکری ای هم‌وطنان در راه آزادی خویش

بنمایید کـه هر کس نکند مـثـل من است

ب) آیــیــن طـــریـــق از نــفــس پـیـر مغـان یافت

آن خـضـر که فــرخــنــده‌پی‌اش نـام نهادند

جای خالی عبارت زیر را به‌درستی پُر کنید. (0/25)

«خوان هشتم برگرفته از کتاب ............ اخوان ثالث است.»

نام آفرینندگان هر یک از آثار زیر را بنویسید. (0/5)

الف) مثل درخت در شب باران

ب) دری به خانۀ خورشید

مراد از «سَر پر زدن» در عبارت «به قول بیرجندی‌ها در این دو شهر، تنها، یک سر پَری زدیم» چیست؟ (0/25)

سرودۀ زیر را می‌توان نمایانگر کدام صفت برجستۀ گویندۀ آن دانست؟ (0/25)

«با آنکه جیب و جام من از مال و می تهی‌ست

مـا را فـــراغــتــی‌سـت کـه جمشید جــم نـداشت»

«صرف کردن صیغۀ بلّعتُ» در عبارت زیر، نمایانگر چه مفهومی است؟ (0/25)

«مهمان‌ها بدون تخلّف، تمام و کمال دور میز حلقه زده، در صرف کردن صیغۀ بلّعتُ اهتمام تامّی داشتند.»

بیت زیر نمایانگر کدام‌یک از وادی‌های هفت‌گانۀ عرفان است؟ (0/25)

«صــدهــزاران ســــایــــۀ جــاویـد تو

گم شده بینی ز یک خورشید تو»

مولانا در مصراع نخست بیت زیر، چه کسانی را سزاوار هم‌نشینی عارف (نی) دانسته است؟ (0/25)

«نی حــریـف هر که از یاری برید

پرده‌هایش پرده‌های ما درید»

کدام بیت بیانگر داوری مردم دربارۀ «سیاوش» است؟ (0/25)

الف) سر پُر ز شـرم و بهایی مراست

اگـر بی‌گـنـاهم رهایی مراست

ب) همی داد مـــژده یکی را دگـــر

که بـخـشـود بر بی‌گنه دادگـــر

با توجّه به سرودۀ زیر، مقصود نقّال از «قصّۀ درد» چیست؟ (0/25)

«همچنان می‌رفت و می‌آمد / همچنان می‌گفت و می‌گفت قدم می‌زد / قصّه است این قصّه؛ آری قصّۀ درد است»

«دست انابت به امید اجابت به درگاه حق - جلّ و علا - برداشتن» و بیت زیر، بر کدام مفهوم مشترک تأکید دارند؟ (0/25)

«بنده همان بِه که ز تقصیر خویش

عُـــــــذر بـــــه درگـــــــاه خـــــــدای آورد»

در سطرهای زیر بر چه نکاتی تأکید شده است؟ (0/5)

«چه حرف تازه‌ای برای گفتن مانده است، یا چه چیز تازه‌ای برای نوشتن.

که بتواند عشق مرا یا سجایای ارزشمند تو را بازگو کند؟»

در سرودۀ زیر، مقصود شاعر از «نان و هوا» چیست؟ (0/5)

«نان را از من بگیر، اگر می‌خواهی / هوا را از من بگیر، امّا / خنده‌ات را نه.»

معنی ابیات و عبارات زیر را به نثر روان بنویسید.

الف) از شنیدن اسم شهر، قند در دلم آب می‌شد. (0/25)

ب) هر که بی‌روزی است روزش دیر شد (0/5)

پ) تخم خرمایی به تربیتش نخل باسق گشته. (0/5)

ت) وصول به حُسن ممکن نشود الّا به واسطۀ عشق. (0/5)

ث) مهمان‌ها سخت در محظور گیر کرده، تکلیف خود را نمی‌دانند. (0/5)

ج) سعی کردم که پا جای پای شما بگذارم؛ مثل برق و باد خودم را به سنگر برسانم. (0/5)

چ) بـــر کـــش ز ســـر ایـن سپیدمعجـر

بـنـشـیـن بـه یــکی کــــبـــود اورنــد (0/5)

ح) ز خورشید و از آب و از باد و خاک

نـگــردد تـبـه نـــام و گـفــتــار پــاک (0/5)

خ) وانـیامد در جــهــان زیـن راه کس

نیست از فــرسنگ آن آگــاه کس (0/5)

د) به دســتــور فـــرمــود تا سـاروان

هیون آرد از دشت، صد کـاروان (0/75)