حل تشریحی سوالات سؤالات امتحان نهایی درس فارسی (3) دوازدهم خرداد 1400 (ریاضی-تجربی) - امتحان نهایی دوازدهم خرداد 1400 (ریاضی)

معنی هر یک از واژه‌های مشخّص شده را بنویسید. (1)

الف) دیدم توطئه ما دارد می‌ماسد.

ب) که گفتی سمن داشت اندر کنار

ج) جنگ بود این یا شکار آیا / میزبانی بود یا تزویر

د) پیشت آید هر زمانی صد تعب

در بیت‌های زیر، تفاوت معنایی واژۀ «دستور» را بررسی کنید. (0/5)

الف) چــه نیکو گفت بـــا جمشید دستـور

که با نادان نه شیون باد و نه سور

ب) تـن ز جـان و جـان ز تن مستور نیست

لیک کـس را دیـد جـان دستور نیست

املای درست را از داخل کمانک انتخاب کنید. (0/5)

الف) واصفان حلیۀ جمالش به تحیّر (منصوب / منسوب)

ب) گفت از (بهر / بحر) غرامت جامه‌ات بیرون کنم.

در هر یک از موارد زیر، یک نادرستی املایی بیابید و درست آن را بنویسید. (0/5)

الف) همچنان که می‌توانست او، اگر می‌خواست، / کان کمندِ شصت خمّ خویش بگشاید / و بیاندازد به بالا، ...

ب) در کتل و گردنۀ یک دوجین شکم و روده مراحل مضق و بلع و هضم و تحلیل را پیموده است.

در گروه کلمه‌‌های زیر، دو مورد نادرستی املایی وجود دارد؛ درست هر یک را بنویسید. (0/5)

آذرم و حیا - خار و بی‌ارزش - سورت سرمای دی - زهر شمشیر و سنان

در نوشتۀ زیر، نقش دستوری واژه‌های مشخّص شده را تعیین کنید. (0/5)

«پروانه قوت از عشق آتش خورد و همۀ جهان، آتش بیند.»

با توجه به بیت‌های زیر، درستی یا نادرستی موارد داده شده را تعیین کنید. (0/5)

«گفت: نزدیک است والی را سرای، آن جا شویم

گفـت: والـــــی از کجــــا در خـــــانۀ خمّــــار نیست؟

گفـت تــــا داروغــه را گـوییم در مسجد بخواب

گفـت: مسجد خـــوابگاه مــــردم بـدکــار نیست»

الف) در بیت اول، فعل «شویم»، اسنادی و فعل «نیست»، غیراسنادی است.

درست $\square$ نادرست $\square$

ب) در بیت دوم، «خوابگاه مردم»، یک ترکیب اضافی و «مردم بدکار» یک ترکیب وصفی است.

درست $\square$ نادرست $\square$

نوع وابستۀ وابسته را در هر یک از موارد زیر تعیین کنید. (0/5)

الف) متوجّه شدم که قدرتِ قلمِ نویسنده تا چه حد بوده است.

ب) این‌جا می‌توان چند حلقه چاه عمیق زد.

با توجه به بیت زیر، به پرسش‌ها پاسخ دهید. (0/5)

«آن‌جا در آن برزخ سرد، در کوچه‌های غم و درد

غیر از شب آیا چه می‌دید چشمان تار من و تو؟»

الف) نوع «واو» در مصراع اول، حرف ربط است یا عطف؟

ب) در مصراع دوم، کدام واژه نقش «نهاد» دارد؟

در نوشتۀ «فکر کردم اگر پیش‌تر بروم، به حتم گم می‌‌شوم. بر تلّ خاکی نشستم. حتّی اگر من صدایتان نمی‌‌کردم، متوجه حضور من نمی‌شدید.» (0/5)

الف) زمان کدام فعل «مضارع التزامی» است؟

ب) در واژۀ «صدایتان»، نقش دستوری ضمیر پیوستۀ «تان» چیست؟

«هفت خوان را زاد سرو مرو، / ... / آن هریوۀ خوب و پاک‌آیین روایت کرد؛/ خوان هشتم را / من روایت می‌کنم اکنون/ من که نامم ماث/» (1)

الف) گروه اسمی «آن هریوۀ خوب»، چه نوع نقش تبعی دارد؟

ب) نقش دستوری واژۀ «اکنون» را بنویسید.

ج) واژۀ «هشتم» کدام‌یک از انواع وابسته‌های پسین است؟

د) در گروه اسمی «زاد سرو مرو»، هسته را مشخّص کنید.

در کدام گزینه، جملۀ مرکّب دیده می‌‌شود؟ (0/5)

الف) بی‌اختیار در را باز کردم و این جوان نمک‌نشناس را بیرون انداختم.

ب) از خوش‌مشربی و فضل و کمال او چیز‌ها گفتند و نمرۀ تلفن او را از من خواستند.

ج) آقای مصطفی خیلی معذرت خواستند که بدون خداحافظی با آقایان رفتند.

د) فوراً مسئلۀ میهمانی و قرار با رفقا را با عیالم در میان گذاشتم.

مفهوم نشانۀ «ان» را در واژه‌های زیر بنویسید. (0/5)

الف) دیلمان:

ب) خواهان:

نام صاحب هر یک از آثار داده شده را از کمانک مقابل آن انتخاب کنید. (0/5)

الف) غزلواره‌ها (شکسپیر / پابلو نرودا)

ب) سانتاماریا (مهرداد اوستا / سید مهدی شجاعی)

از بین آثار زیر، به‌ترتیب یک اثر از اخوان ثالث و یک اثر از سلمان هراتی بیابید. (0/5)

از پاریز تا پاریس - دری به خانۀ خورشید - هوا را از من بگیر خنده‌ات را نه - در حیاط کوچک پاییز در زندان

در هر یک از موارد زیر، با توجّه به بخش‌های مشخّص شده، کدام آرایۀ ادبی دیده می‌شود؟ (1)

الف) فراش باد صبا را گفته تا فرش زمرّدین بگسترد و دایۀ ابر بهاری را گفته تا بنات نبات بپرورد. (............)

ب) در دفتــــر زمــــانــه فتــد نــامش از قــلم

هر ملتی که مردم صاحب قلم نداشت (............)

ج) نهادنــــد بــــــر دشـــت هیـــزم دو کــــوه

جهانــی نــظاره شــــــــده هـــــــم گـــــــروه (............)

د) تــــــــــا بــــــــــاز کنــــد بــــــــه روى عـــــالـــــم

دیبــــــــاچـــۀ خــــــــــاطــــــــــرات شیـــــــــرین (............)

با توجّه به منطق‌الطّير عطار، هر یک از پرندگان زیر، نماد چه کسانی هستند؟ (0/5)

الف) بلبل:

ب) هدهد:

در هر یک از موارد زیر، آرایۀ درست را از کمانک مقابل آن، انتخاب کنید. (1)

الف) مستمع صاحب‌سخن را بـر سـر کـار آورد

غنچـۀ خــامــوش بلبل را بــه گفتــار آورد (اسلوب معادله / حسن تعلیل)

ب) یکـــــــــی تـــــــــازی‌ای بـــــــرنشستــه سیــــــاه

همــــی خــــاک نعـلش بـــــرآمــد بــــــه مــــــاه (تناقض / اغراق)

ج) صـد تیغ جفـا بـر سـر و تـن دیـد یکی چوب

تا شد تهی از خویش و نی‌اش نام نهادند (تشخیص / تضمین)

د) همگنان خاموش / گرد بر گردش به کردار صدف بر گرد مروارید / پای تا سر گوش (جناس همسان / تشبیه)

با توجّه به سرودۀ «آن‌گاه که پاهایم می‌‌روند و باز می‌گردند / نان را، هوا را، روشنی را، بهار را، از من بگیر / اما خنده‌ات را هرگز / تا چشم از دنیا نبندم» (0/5)

الف) یک نمونه آرایۀ تضاد بیابید.

ب) مفهوم کنایۀ «چشم از دنیا نبندم»، چیست؟

معنی هر یک از موارد زیر را به نثر روان بنویسید.

الف) سینه خواهم شرحه شرحه از فراق (0/5)

ب) امپراتوری‌های بزرگ هم مانند آدم‌های ثروتمند، معمولاً از سوءهاضمه می‌میرند. (0/5)

ج) کــه هـــر چنــد فــرزنــد هست ارجمنــد

دل شــــــاه از انـــدیشه یـــــابــــد گـــزنــد (0/5)

د) طفره می‌رفتید ولی اصرار‌های من، عاقبت شما را متقاعد کرد. (0/5)

هـ) چــون بُوَد کاقلیم مـــا را شــاه نیست

بیش از این بی‌شاه بودن راه نیست (0/75)

و) این بدبخت‌ها سال آزگار یک بار برایشان چنین پایی می‌افتد و شکم‌‌ها را مدتی است صابون زده‌اند که کباب بخورند. (0/75)

ز) آیا چیزی در مخیّلۀ آدمی می‌گنجد که بتواند آن را بنگارد / اما جان صادق من آن را برای تو ترسیم نکرده باشد؟ (0/5)

در نوشتۀ زیر، منظور از «به طریق انبساط»، چیست؟ (0/5)

«یکی از یاران به طریق انبساط گفت: از این بوستان که بودی، ما را چه تحفه کرامت کردی؟»

با توجّه به شعر «دماوندیه»، منظور از بخش‌های مشخّص شده در بیت‌های زیر چیست؟ (0/5)

«پنهــان مــکــــن آتــــش درون را

زین سوخته‌جان شنو یکی پند

گـــــــر آتــــش دل نهفتـــــه داری

ســوزد جانت بــه جانـت سوگند»

از مقایسه سرودۀ سهراب سپهری با نوشتۀ زیر، چه مفهوم مشترکی دریافت می‌شود؟ (0/5)

* «من نمازم را وقتی می‌خوانم / که اذانش را باد گفته باشد سر گلدستۀ سرو / من نمازم را پی تکبیرالاحرام علف می‌خوانم/»

* «در کویر خدا حضور دارد ... و حتّی درختش، غارش، کوهش، هر صخرۀ سنگش و سنگریزه‌اش آیات وحی را بر لب دارد.»

در بیت زیر، منظور از «نسیم سحرخیز» و «باغ» چیست؟ (0/5)

«با این نسیم سحرخیز، برخیز اگر جان سپردیم

در باغ می‌ماند ای دوست، گل یادگار من و تو»

بیت زیر بر چه مفهومی تأکید دارد؟ (0/5)

«چو بخشایش پاک یزدان بود

دم آتــش و آب یکسـان بــود»

در سرودۀ زیر، منظور شاعر از «حدیث آشنای نقّال» چیست؟ (0/5)

«مرد نقّال - آن صدایش گرم، نایش گرم / آن سکوتش ساکت و گیرا / و دمش چونان حدیث آشنایش گرم -/ راه می‌‌رفت و سخن می‌‌گفت»

در نوشتۀ زیر، منظور نویسنده از مثل «چند مرده حلّاجی» چیست؟ (0/5)

«مصطفی جان، می‌خواهم امروز نشان بدهی چند مرده حلّاجی و از زیر سنگ هم شده یک غاز برای ما پیدا کنی.»

با توجّه به سرودۀ زیر، یکی از ویژگی‌‌های عشق جاودانی را بنویسید. (0/5)

«هر روز باید ذکری واحد را مکرّر بخوانم / و آنچه را قدیمی است، قدیمی ندانم: «که تو از آن منی و من از آن تو»، / این‌گونه است که عشق جاودانی همواره معشوق را جوان می‌‌بیند»

با توجّه به هفت وادی عرفانی منطق‌الطیر، هر یک از بیت‌‌های ردیف نخست، با کدام بیت در ردیف دوم. یادآور وادی مشترکی است؟ (در ردیف دوم، یک بیت اضافی است) (0/5)