حل تشریحی سوالات سؤالات امتحان نهایی درس فارسی (2) یازدهم خرداد 1403 (کلیه رشته‌ها) - امتحان نهایی خرداد 1403

در عبارت‌های زیر کدام واژه‌ها با هم ترادف معنایی دارند؟ (0/25)

- خاله‌ام با همه تمکّنی که داشت به زندگی درویشانه‌ای قناعت کرده بود.

- با این همه حضرتِ غَنا، دیگری را به جای او نخواند.

معنی واژۀ مشخص شده را بنویسید. (0/25)

«زاغی در حوالیِ آن بر درختی بزرگِ گَشن خانه داشت.»

از بین گروه واژه‌های زیر، معنایِ دو واژه نادرست است؛ درست آن‌ها را بنویسید. (0/5)

«پایمردی: شفاعت - چنبر: کمند - هژبر: خشمگین - زَنَخدان: چانه - خَنیده: نامدار - مِخنَقه: گردن»

نوشتار کدام واژۀ داخل کمانک، کامل‌کنندۀ مفهوم عبارت است؟ (0/5)

الف) عزیزترین رفقای من حُسن سیرت را با (سَباحت / صَباحت) توأم داشت.

ب) بزن زخم، این (مرهم / مرحم) عاشق است

کــــه بــی‌زخــم مـــردن، غـــمِ عــــاشــق اســــت

در هر عبارت املای یک واژه نادرست است؛ شکل صحیح آن‌ها را بنویسید. (1)

الف) چون موسم حج رسید، برخاست

اُشتـــر طلـبـیـد و مهمـــل آراســـت

ب) ایشان حقوقِ مرا به طاعت و مناصحت بگذاردند و به معونت و مظاهرتِ ایشان از دستِ صیّاد بجستم.

ج) سپیدۀ فردای گنجه با نحیب و صفیر گلوله‌های توپ روس، باز شد.

د) دلــــم را بــــده عـظـــم بــــر بـنـدگـــی

نــه چــون بـی‌غمانـم هوسناک کـن

از میان گروه‌های زیر، املای دو واژه درست نیست؛ شکل درست آن‌ها را بنویسید. (0/5)

«الحاح و اسرار - رَشحه و قطره - زهابِ دیدگان - يُغور و درشت - خوان و طَبَق - رغبت و خاست»

وضعیت کدام واژۀ مشخص شده در گذر زمان همانند کلمۀ «محضر» در مصراع «بدرّید و بسپَرد محضر به پای» است؟ (0/25)

الف) پای راست افگار شد.

ب) اختلافِ صیّادان آنجا متواتر.

ج) پا در رکاب راهوارِ خویش دارند.

با توجّه به انواع صفت بیانی کدام واژه در هر گروه با بقیه متفاوت است؟ (0/5)

الف)

1- سحرزاد

2- زخم‌دار

3- جهان‌آفرین

4- نیلی‌پوش

ب)

1- ایرانی

2- کبریایی

3- نورانی

4- شکاری

به سؤالات زیر پاسخ دهید. (0/5)

الف) در کدام‌یک از ابیات زیر، جملۀ مرکب دیده می‌شود؟

1- فــرزنـــد عــزیــز را بـــه صـــد جهــد

بنشاند چــو مــاه در یکــی مهــد

2- مجنون چو حدیث عشق بشنید

اوّل بگـــریســت، پــس بخنــدیــد

ب) در بیت زیر، زمان فعل مشخص شده را بنویسید.

«بگذار بر پشت زین خود معتبر بمانم»

اجزای جملۀ دوم بیت زیر را مطابق زبان معیار مرتّب کنید. (0/5)

«خروشید و زد دست بر سر ز شاه

کــه شـا‌هــا منم کــاوۀ دادخــواه!»

تفاوت نقش دستوری واژۀ «شاه» را در عبارت‌های زیر بنویسید. (0/5)

الف) سران کشور و در رأسش فتحعلی شاه در فکر تدارک سپاه برای مقابله با دست‌اندازی‌های روس‌ها بودند.

ب) عبّاس‌میرزا خود را برای شرکت در مراسم سلامِ نوروزی شاه، به تهران رسانده بود.

درستی و نادرستی هر عبارت را مشخص کنید. (0/75)

الف) در بیت «نه بیگانه تیمار خوردش نه دوست / چو چنگش، رگ و استخوان ماند و پوست» می‌توان از شیوۀ قرار گرفتن واژه در جمله به معنای کلمۀ «چنگ» پی برد. (درست - نادرست)

ب) در مصراع نخست بیت «زره لَخت لَخت و قبا چاک چاک / سَر روی مردان پُر از گَرد و خاک» نوع « و» عطف است. (درست - نادرست)

ج) نقش دستوری واژۀ مشخص شده در عبارت زیر «قید» است. (درست - نادرست)

«شما جنگاوران سرافراز، در طول سال‌های دفاع، شجاعانه و مخلصانه جنگیدید.»

در عبارت «خویشان همه در نیاز با او / هر یک شده چاره‌ساز با او» (0/75)  

الف) نقش واژه‌های مشخص شده را بنویسید.

ب) نوعِ وابسته را در گروه نهادی «هر یک» تعیین کنید.

در کدام عبارت، کاربرد فعل «مجهول» مشهود است؟ (0/25)

الف) چون نامه گُسیل کرده شود، تو باز آی که پیغامی‌ست سوی بونصر در بابی، تا داده آید.

ب) تا نزدیک نمازِ پیشین، از این مهمّات فارغ شده بود و خَیلتاشان و سوار را گُسیل کرده.

در کدام بیت، جناس همسان (تام) دیده می‌شود؟ (0/25)

الف) مـــی‌گفــت، گــرفتــه حـلقـــه در بــــر

کــــامــــروز منــم چــــو حلقــه بـــر در

ب) حُکمِ جلودار است بـر هـامون بتازید

هامون اگر دریا شود از خون، بتازید

آرایۀ مناسب موارد مشخص شده را بنویسید. (0/75)

الف) «امّا چراغدان را هم / که همیشه صبورانه در سایه می‌ایستد، از یاد مبر.»

ب) این شیخِ همیشه شاب، هم هیبت یک آموزگار را دارد و هم مِهر یک پرستار.

ج) کدام دانه فرو رفت در زمین که نَرُست؟

چــرا بــه دانــۀ انسانت ایــن گُمــان بـاشد؟

در بیت «چو آن آهنین کوه آمد به دشت / همه رزمگه کوه فولاد گشت» کدام آرایۀ بارز حماسه وجود دارد؟ (0/25)

الف) ایهام

ب) تضاد

ج) اغراق

د) تضمین

عبارت «در زبان فارسی، احدی نتوانسته است مانند او حرف بزند و در عین حال، نظیر حرف زدن او را هر روز در هر کوچه و بازار می‌شنویم.» بیانگر کدام ویژگی سبک سعدی است؟ (0/25)

کدام ویژگی شعر حماسی در بیت زیر دیده می‌شود؟ (0/25)

«همی رفت پیش‌ اندرون مرد گُرد

سپاهی بـر او انجمن شد، نه خُرد»

الف) ملّی

ب) قهرمانی

ج) قهرمانی و ملّی

«گوته» در عبارت زیر از کدام شاعر تأثیر پذیرفته است؟ (0/25)

«مگر نه راهنمای ما هر شامگاهان با صدای دلکش، بیتی چند از غزل‌های شورانگیز تو را می‌خواند تا اختران آسمان را بیدار کند و رهزنان کوه و دشت را بترساند؟»

کدام عبارت، برابر معنایی هر یک از مفاهیم زیر است؟ (0/5)

بیت «گرچه ز شراب عشق مستم / عاشق‌تر ازین کنم که هستم» برگرفته از منظومۀ داستانی «لیلی و مجنون» است؛ قالب شعری آن ............ است. (0/25)

آرایۀ مشترک عبارت‌های زیر را بنویسید. (0/25)

- در ذهن عبّاس‌میرزا، تنها، معمّای اُفت و خیز‌های جنگ و شکست‌ها و پیروزی‌ها نبود که حضور سنگینی داشت.

- مولانا طعن و ناسزای دشمنان را هرگز جواب تلخ نمی‌داد و به نرمی و حُسن خُلق، آنان را به راه راست می‌‌آورد.

در عبارات زیر، گزینۀ درست را انتخاب کنید. (0/25)

الف) شیخ عطّار، کتاب «اسرارنامه» و «منطق‌الطیر» را به جلال‌الدّین (مولانا) خُردسال هدیه داد.

ب) نثر درس «کاوۀ دادخواه» برگرفته از کتاب «چشمۀ روشن غلامحسین یوسفی» از نوع ادبیات تعلیمی است.

ج) شعر «در امواج سند» سرودۀ «مهدی حمیدی شیرازی» و شرح دلاوری‌های جلال‌الدّین خوارزمشاهی است.

د) کتاب «ماه نو و مرغان آواره» اثر یوهان ولفگانگ گوته و «دیوان غربی-شرقی» اثر رابیندرانات تاگور است.

در هر گروه نام یکی از پدیدآورندگان آثار به درستی بیان نشده است؛ درست آن‌ها را بنویسید. (0/5)

الف) روز‌ها: دکتر محمّدعلی اسلامی نَدوشَن - اسرارالتّوحيد: محمّد عوفی - بهارستان: جامی

ب) روضۀ خلد: مَجد خوافی - شلوار‌های وصله‌دار: کامور بخشایش - هم‌صدا با حلق اسماعیل: سیدحسن حسینی

کتاب «پیامبر و دیوانه» اثر کیست؟ (0/25)

به سؤالات زیر پاسخ دهید: (1)

الف) مصراعی از شعر «زاغ و کبک» را بنویسید که در آن، واژۀ «قاعده» وجود دارد؟

ب) کدام‌یک از موارد زیر تکمیل‌کنندۀ مصراع «خواستم از رنجش دوری بگویم، یادم آمد» است؟

1- عشق امّا کی خبر از شنبه و آدینه دارد

2- عشق با آزار خویشاوندی دیرینه دارد

ج) با توجّه به شعر‌های حفظی در هر یک از ابیات زیر، برخی واژه‌‌ها جابه‌جا شده‌اند؛ آن‌ها را در جای خود قراردهید.

1- رود گـر ذرّه‌ای ز خاکـت بــه بـاد

آن ذرّه به خون من آغشته باد

2- دی شیخ همی گشت با چراغ گرد شهر

کـز دیـو و دد ملولم و انسانم آرزوست

گویندۀ هر عبارت از کدام ویژگی اخلاقی برخوردار است؟ (0/75)

الف) آنچه دارم از اندک مایه حُطامِ دنیا کفایت است.

ب) مرا نیز از عهدۀ لوازمِ ریاست بیرون باید آمد و مواجبِ سیادت را به اَدا رسانید.

ج) گویند ز عشق کـن جـدایـی

این نیست طریق آشنایی

در بیت زیر منظور از «دریای خون» چیست؟ (0/25)

«در آن دریای خون، در دشت تاریک

بــــه دنبـــال ســـر چنگیــز مــی‌گشـت»

مصراع دوم بیت زیر به چه مفهومی اشاره دارد؟ (0/25)

«چـــه جــانانه چــرخ جنــون مــی‌‌زنند

دف عشق با دست خون می‌زنند»

با توجّه به بیت زیر، محصول آمیختن عشق و روح ............ نامیده شد. (0/25)

«ســرنشتــــرِ عشـــق بـــــر رگِ روح زدنــــد

یک قطره فروچکید و نامش دل شد»

بیت «هنر خوار شد، جادویی ارجمند / نهان راستی، آشکارا گزند» به کدام پدیدۀ اجتماعی اشاره دارد؟ (0/25)

واژه‌‌های مشخص شده در بیت زیر، معرف کدام شخصیت‌های تاریخی هستند؟ (0/5)

«سپـر بــر ســر آورد شیــراِلــه

عَلَم کرد شمشیر آن اژدها»

مفهوم مشترک عبارت‌های مشخص شده را بنویسید. (0/25)

الف) وقـت است تــا بـرگ سفـر بـر بـاره بندیم

دل بـــر عبـــور از سدِّ خـار و خاره بندیــم

ب) وادی پـــر از فــرعونیــان و قبطیــان اســت

موسی جلودارست و نیل اندر میان است

گوینده در عبارت: «متلکی می‌گفت که دو برادری مثل عَلَم یزید می‌مانید. دراز دراز، می‌خواهید بروید آسمان، شوربا بیاورید.» کدام ویژگی ظاهری را مورد انتقاد قرار می‌‌دهد؟ (0/25)

هر یک از عبارات زیر بیانگر کدام دیدگاه است؟ (0/75)

الف) مردمی که به خانه‌های تاریک و بی‌دریچه عادت کرده‌اند، از پنجره‌های باز و نورگیر، گریزان هستند؛ آخر چشمشان را می‌زند و خسته‌شان می‌‌کند.

ب) مــا بــه فلــک بوده‌ایــم، یــار مَلَک بوده‌ایــم

باز همان جا رویم، جمله که آن شهر ماست

ج) و تو شکر خدا کن، به هنگام رنج / و شکر او کن، به وقت رستن از رنج

برای هر عبارت، یک مفهوم ارزشمند بنویسید. (0/5)

الف) هر عصب و فکر به منبع بی‌شائبۀ ایمان وصل بود که خوب و بد را مشیت الهی می‌پذیرفت.

ب) هنگامی که / در فروتنی، بزرگ باشیم، بیش از همه به آن بزرگ نزدیک شده‌ایم.

معنی عبارات و ابیات زیر را به نثر روان بنویسید. (4)

الف) به نشاط، قلم در نهاد.

ب) عشق دو اسبه می‌‌آمد.

ج) آن یکی مُمدّ حیات است.

د) من قُلا کردم.

ه) نمی‌دانست در کجا ریشه بدواند.

و) از آن‌ها که خونین سفر کرده‌اند

سفر بر مدار خطر کرده‌اند

ز) بگیر ای جوان، دست درویش پیر

ح) چو لشکر گرد بر گردش گرفتند

چو کشتی، بادپا در رود افکند!

ط) گُرازان به تگ ایستاد.

ی) یعنی کلیم آهنگ جان سامری کرد.