حل تشریحی سوالات سؤالات امتحان شبه‌نهایی درس جامعه‌شناسی (1) دهم اردیبهشت 1403 نوبت صبح - امتحان شبه‌نهایی دهم اردیبهشت 1403 (انسانی)

عبارت‌های صحیح و غلط را با ص یا غ مشخص کنید. (1)

الف) پدیده‌‌های اعتباری، پدیده‌‌هایی هستند که انسان‌ها آن‌ها را ایجاد نمی‌کنند اما در گسترۀ جهان اجتماعی قرار می‌‌گیرند.

ب) هویت فرهنگی جهان متجدد با هویت روانی و اخلاقیِ معنوی ناسازگار است و امکان پیدایش و رشد آن را تضعیف می‌کند.

پ) اعضای جهان اجتماعی ابتدا با هویت انتسابی خود آشنا می‌شوند و به تدریج با فعّالیت‌شان، هویت اکتسابی به‌دست می‌‌آورند.

ت) مصر و ایران در تعامل با جهان اسلام، بدون اینکه به جهان اجتماعی مقابل ملحق شوند، دچار تحولات هویتی شدند.

جا‌های خالی را با کلمات مناسب کامل کنید. (2)

الف) «قرار گرفتن بر سر دو راهی‌ها» ویژگی ............ کنش انسانی را نشان می‌دهد.

ب) ارزش‌ها و هنجار‌های اجتماعی از طریق ............ تحقق می‌‌یابند و پدیده‌های جامعه‌پذیری و کنترل اجتماعی را ضروری می‌‌سازند.

پ) فرهنگ‌هایی که ظرفیت عقلانی و منطقی بیشتری دارند و با فطرت آدمیان سازگارترند از ............ بیشتری برخوردارند.

ت) در جوامع فئودالی غربی، پذیرش معیار طبقه متوسط برای ارزیابی گروه‌های دیگر و مصرف‌کننده و سربار دانستن طبقه اشراف به پیدایش ............ منجر شد.

پاسخ صحیح را مشخص کنید. (2)

الف) به‌ترتیب هر عبارت به کدام نوع فرهنگ و زوال کدام نوع عقلانیت اشاره دارد؟

- محصول انحراف بشر از فرهنگ توحیدی است.

- همه ظرفیت‌ها و استعداد‌های انسان را در خدمت دنیا به‌کار می‌گیرد.

- داوری درباره ارزش‌ها و آرمان‌ها که پدیده‌‌های فراتجربی‌اند به تمایلات افراد و گروه‌های متفرّق سپرده می‌شود.

1) فرهنگ سکولار - فرهنگ اساطیری - عقلانیت ابزاری $\square$

2) فرهنگ اساطیری - فرهنگ دنیوی - عقلانیت ابزاری $\square$

3) فرهنگ اساطیری - فرهنگ سکولار - عقلانیت ذاتی $\square$

4) فرهنگ سکولار - فرهنگ دنیوی - عقلانیت ذاتی $\square$

ب) براساس قلمرو آرمانی جامعه ایران، به‌ترتیب کدام ارزش‌ها بیرون از قلمرو واقعی و درون قلمرو واقعی است؟

1) ناپسند بودن اسراف و تبذیر - ساده‌زیستی $\square$

2) استکبار ستیزی - ناپسند بودن اسراف و تبذیر $\square$

3) استکبار ستیزی - احترام به پدر و مادر $\square$

4) ساده‌زیستی - احترام به پدر و مادر $\square$

پ) کدام گزینه عبارت زیر را به‌درستی تکمیل می‌کند؟

برگزاری مسابقات بین‌المللی و نمایشگاه‌های مُد از توجه و تمرکز فرهنگ غرب بر ............ هویت حکایت دارد.

1) بُعد جسمانی $\square$

2) بُعد اجتماعی $\square$

3) بُعد نفسانی $\square$

4) بُعد اخلاقی $\square$

ت) کدام گزینه مصداق عبارت زیر است؟

«در یک جهان سکولار، هویت دینی و معنوی افراد نمی‌تواند بروز و ظهور اجتماعی داشته باشد.»

1) کارگران کارخانه آجرپزی در هند به‌دلیل به دنیا آمدن در کاست نجس‌ها، از فرصت تحرک اجتماعی محروم‌اند. $\square$

2) در برخی جوامع غربی از تحصیل دختران محجّبه جلوگیری می‌شود. $\square$

3) در جامعه سرمایه‌داری، مالکیت ثروت همراه با شغل از پایه‌های اساسی هویت‌یابی است. $\square$

4) جامعه‌ای که براساس ارزش‌های نژادی شکل می‌گیرد، صرفاً برای یک نژاد خاص امکان تحرک صعودی را فراهم می‌کند. $\square$

هر یک از عبارت‌‌های سمت راست به کدام‌یک از مفاهیم سمت چپ اشاره دارد؟ (یک مفهوم اضافی است.) (1)

در هر عبارت، کدام‌یک از مفاهیم داخل پرانتز صحیح می‌باشد؟ (2)

الف) «مورد تحسین دیگران قرار گرفتن پس از ورزش» یک پیامد (ارادی - غیرارادی) است.

ب) «افطار کردن در کنار مزار شهدا» و «رانندگی به دور از چشم دیگران» کنش‌های (فردی - اجتماعی) هستند.

پ) «ابداع قنات در آب و هوای خشک ایران»، ورود پدیده (طبیعی به جهان اجتماعی - اجتماعی به جهان طبیعی) است.

ت) انسداد اجتماعی، بیشتر در جوامعی وجود دارد که موقعیت اجتماعی براساس ویژگی‌های (انتسابی - اکتسابی) تعیین می‌شود.

به سؤالات زیر پاسخ کوتاه دهید. (2)

الف) یک پیامد برای رواج کنش‌های حسابگرانۀ معطوف به دنیا در جهان متجدد بنویسید.

ب) حق و باطل بودن هر لایه از جهان اجتماعی چگونه شناخته می‌شود؟

پ) یک ویژگی هویتی نام ببرید که همزمان «اکتسابی، اجتماعی و متغیر» باشد.

ت) وجود نظریات متفاوت درباره هویت، نشانۀ چیست؟

با توجه به متن زیر و محتوای کتاب به سؤالات داده شده پاسخ دهید. (1)  

مراحل تحول هویتی در نهاد خانواده با مصداق‌هایی در جهان امروز همراه است. به‌طور مثال اگر تأخیر در ازدواج و افزایش طلاق تا جایی پیش برود که اعضای جامعه برای تشکیل خانواده یا حفظ آن، انگیزۀ لازم و کافی نداشته باشند و در عمل، بسیاری زندگی مجردی را بر زندگی خانوادگی ترجیح دهند یا نهاد خانواده و عقاید و ارزش‌های آن به‌گونه‌ای سست شوند که رقیب‌ها و بدیل‌های زندگی خانوادگی، هم‌عرض خانواده شیوع پیدا کنند و جهان اجتماعی نتواند از کیان خانواده، ارزش‌ها و هنجار‌های آن دفاع کند؛ نهاد خانواده با آسیب‌های زیادی مواجه خواهد شد.

الف) در متن فوق، یک مثال برای «تزلزل فرهنگی» بیابید.

ب) بر مبنای محتوای کتاب، در ایرانِ امروز نهاد خانواده در کدام مرحلۀ تحول هویتی قرار گرفته است؟

هر عبارت به کدام مفهوم اشاره دارد؟ (1)

الف) به معنای انتقال هویت اجتماعی انسان‌ها از نسلی به نسل دیگر است. به‌گونه‌ای که علی‌رغم گذر زمان و پذیرش تغییرات، ویژگی‌های اساسی آن پایدار می‌ماند. (............)

ب) عقاید و ارزش‌های یک جهان اجتماعی مانع از آشنایی اعضای آن با حقیقت انسان و جهان می‌شود. (............)

هر یک از مؤلفه‌‌های زیر به کدام‌یک از ابعاد خانواده اشاره دارد؟ (1)

الف) حمایت اعضای خانواده از یکدیگر و تکریم سالمندان (............)

ب) رسانه‌‌ها و سواد رسانه‌ای (سواد مجازی) (............)

جدول زیر را کامل کنید. (1)

علت رخداد زیر را براساس ابعاد ذهنی و عینی پدیده‌‌ها تحلیل کنید. (1)

«در یک بحران اقتصادی که کشور‌های صنعتی دچار مشکل شده بودند، بنا به محاسبات اقتصادی می‌بایست نفت را به گران‌ترین قیمت از کشور‌های نفت‌خیز خریداری می‌کردند اما نفت را به ارزان‌ترین قیمت از این کشور‌ها خریدند».

یک مورد از تفاوت‌های دو دیدگاه زیر را بنویسید. (1)

در ارتباط با امر به ‌معروف و نهی ‌از منکر در جهان اسلام، به سؤالات زیر پاسخ دهید. (1)

الف) امر به معروف و نهی از منکر در کدام فرایند‌ها نقش دارد؟

ب) سطوح امر به معروف و نهی از منکر را بنویسید.

علل درونی تحولات فرهنگی را بنویسید. (1)

چگونگی مواجهۀ جهان اسلام با فرهنگ یونان و روم را از نظر «انتخاب و رد عناصر فرهنگی» تشریح کنید. (1)

هویت فرهنگی جوامع اسلامی از دیدگاه مستشرقان چگونه است؟ (1)