حل تشریحی سوالات سؤالات امتحان شبه‌نهایی درس جامعه‌شناسی (1) دهم اردیبهشت 1403 نوبت عصر - امتحان شبه‌نهایی دهم اردیبهشت 1403 (انسانی)

عبارت‌‌های صحیح و غلط را با ص یا غ مشخص کنید. (1)

الف) با ظهور اسلام، عقاید و ارزش‌های بنیادی جامعه جاهلی نابود شد و لایه‌‌های سطحی آن در خدمت اسلام قرار گرفت.

ب) جهان اجتماعی با آگاهی و ارادۀ افراد انسانی پدید می‌آید و پیامدها و الزام‌های آن وابسته به قرارداد و ارادۀ تک‌تک افراد است.

پ) هویت اجتماعی افراد، پدیده‌ای گسترده‌تر از هویت فرهنگی جهان اجتماعی است و فرصت شکل‌گیری آن را فراهم می‌آورد.

ت) اگر جهان اجتماعی با حفظ عقاید، آرمان‌ها و ارزش‌ها به تعامل با دیگر جهان‌ها بپردازد، زمینۀ پیشرفت خود را فراهم می‌آورد.

جا‌های خالی را با کلمات مناسب کامل کنید. (2)

الف) فردی به تنهایی و با صدای دلخواه در مکانی مطالعه می‌کند اگر فرد دیگری وارد شود، مطالعه او به ............ تبدیل می‌شود.

ب) عمیق‌ترین لایۀ جهان اجتماعی، عقاید کلانی هستند که بر ............ تأثیر می‌گذارند.

پ) جهان اجتماعی پس از تولد هر فرد، بخشی از ............ او را تعیین می‌کند یعنی آن فرد را به‌عنوان یکی از اعضای خود به رسمیت می‌شناسد.

ت) امروزه رسانه‌‌ها و فضای مجازی، ............ را از سطح نماد‌ها و هنجار‌ها به عمق عقاید و ارزش‌ها می‌‌کشانند.

پاسخ صحیح را مشخص کنید. (2)

الف) در عبارت‌های زیر به‌ترتیب، «نمره دادن معلم» و « پاکیزه شدن دست و صورت» به کدام نوع پیامد‌های کنش اشاره دارند؟

- دانش‌آموزی تکالیف درسی خود را آماده می‌کند و معلم متناسب با تلاش او، نمره می‌دهد.

- فردی وضو می‌گیرد و دست و صورت او پاکیزه می‌شود.

1) ارادی وابسته به اراده فرد - غیرارادی $\square$

2) ارادی وابسته به اراده فرد - ارادی وابسته به اراده دیگری $\square$

3) ارادی وابسته به اراده دیگری - ارادی وابسته به اراده فرد $\square$

4) ارادی وابسته به اراده دیگری – غیرارادی $\square$

ب) کدام گزینه در مورد «فرصت‌ها و محدودیت‌های جهان اجتماعی» نادرست است؟

1) فرصت‌ها و محدودیت‌ها به‌صورت حقوق و تکالیف ظاهر می‌شوند. $\square$

2) ماکس وبر، رشد علوم تجربی را فرصت و قفس آهنین را محدودیت جهان متجدد می‌داند. $\square$

3) فرصت‌ها و محدودیت‌ها، تنها ملاک ارزیابی جهان‌های اجتماعی مختلف محسوب می‌شوند. $\square$

4) فرصت‌ها و محدودیت‌ها به یکدیگر وابسته‌اند و دو روی یک سکه هستند. $\square$

پ) کدام گزینه در مورد پدیده «حق و باطل» صحیح است؟

1) براساس آگاهی یا جهل مردم تعیین می‌شود. $\square$

2) از جهت قرار گرفتن در قلمرو آرمانی و واقعی تغییرپذیر است. $\square$

3) با روش‌های تجربی، داوری و ارزیابی می‌شود. $\square$

4) وابسته به پذیرش یا عدم پذیرش جهان‌های اجتماعی است. $\square$

ت) کدام گزینه به‌ترتیب از نظر «ارزیابی تحول»، «وضعیت فرهنگ در حال تحول» و «جهت تغییر» با مثال داده شده مطابقت دارد؟ «جامعه جاهلی به جامعۀ نبوی تحول یافت»

1) منفی - فرهنگ حق - به‌سوی فرهنگ باطل $\square$

2) مثبت - فرهنگ باطل - به‌سوی فرهنگ حق $\square$

۳) مثبت - فرهنگ باطل - به‌سوی فرهنگ باطل $\square$

4) منفی - فرهنگ حق - به‌سوی فرهنگ حق $\square$

هر یک از عبارت‌‌های سمت راست به کدام‌یک از مفاهیم سمت چپ اشاره دارد؟ (یک مفهوم اضافی است.) (1)

در هر عبارت، کدام‌یک از مفاهیم داخل پرانتز صحیح می‌باشد؟ (2)

الف) اینکه بسیاری از ایرانی‌ها نمی‌توانند به زبان ژاپنی صحبت کنند به ویژگی (آگاهانه بودن - ارادی بودن) کنش اشاره دارد.

ب) «دانایی از نادانی بهتر است» برای نهاد تعلیم و تربیت یک (هنجار - ارزش) محسوب می‌شود.

پ) نظریه استعمار محصول رویکرد جهان‌های اجتماعی (در طول هم - در عرض هم) است.

ت) امنیت برای یک کشور آشوب‌زده، پدیده‌ای در قلمرو (آرمانی - واقعی) است.

به سؤالات زیر پاسخ کوتاه دهید. (2)

الف) یک نمونه از تبعات پدیده «مسن شدن جمعیت» را بنویسید.

ب) چه عاملی سبب می‌شود افراد، کنش‌ها و اعمال متناسب با فرهنگ را بهتر انجام دهند؟

پ) یک مثال از تحرک افقی برای موقعیت «پرستار بیمارستان» بنویسید.

ت) منظور از انسداد اجتماعی چیست؟

با توجه به متن زیر و محتوای کتاب به سؤالات داده شده پاسخ دهید. (1)

زهرا نعمتی از ورزشکاران پرافتخار و سخت‌کوش ایران محسوب می‌شود او متولد 1364 در کرمان و عضو تیم ملی تیراندازی با کمان بانوان معلول ایران است. زهرا نعمتی دارنده مدال طلا در مسابقات پارالمپیک و نخستین زن ورزشکار ایرانی و مسلمان است که موفق شد در کنار ورزشکاران سالم، جواز رقابت در المپیک را نیز کسب کند.

الف) در عبارت «زن ورزشکار ایرانی و مسلمان» کدام ویژگی همزمان «انتسابی و فردی» است؟

ب) یک ویژگی هویتی «اجتماعی» در متن بیابید.

هر عبارت نشانگر تأثیر کدام‌یک از ابعاد هویتی بر دیگری است؟ (1)

الف) ترشح بیش از اندازه غدۀ تیروئید موجب عصبانی شدن انسان می‌شود. (............)

ب) یک فرد خلّاق و کارآفرین، موقعیت اجتماعی خود و همکارانش را ارتقا می‌دهد. (............)

به سؤالات زیر در مورد ابعاد و مؤلفه‌های نهاد خانواده پاسخ دهید. (1)

الف) یک نمونه از عرصه‌های مشارکت خانواده در جامعه را نام ببرید. (............)

ب) یک مثال از موانع، ناهنجاری‌ها و آسیب‌های نهاد خانواده بنویسید. (............)

جدول را کامل کنید (یک مورد). (1)

برای شکل زیر یک مثال بنویسید. (1)

چرا با وجود فرایند جامعه‌پذیری، از روش‌های نظارت و کنترل اجتماعی نیز استفاده می‌شود؟ (1)

وضعیت جهان‌های اجتماعی مختلف از نظر «فرصت تحرک اجتماعی» و «مواجهه با تغییرات هویتی» چگونه است؟ (1)

دوام هویت فرهنگی وابسته به چیست؟ چه زمانی این دوام با چالش مواجه می‌شود؟ (1)

جهان اجتماعی خودباخته، به چه سرنوشتی دچار می‌شود؟ (1)

براساس نحوۀ مواجهه جهان اسلام با هجوم سیاسی و نظامی اقوام مختلف در تاریخ، به سؤالات زیر پاسخ دهید. (1)

الف) جهان اسلام چگونه با هجوم نظامی و سیاسی در «جنگ‌های صلیبی» و «حملۀ مغول» مقابله کرد؟

ب) «تجربۀ جدیدی که هنوز به پایان خود نرسیده است» به برخورد جهان اسلام با کدام جهان اشاره دارد؟