حل تشریحی سوالات سؤالات امتحان نهایی درس علوم و فنون ادبی (3) دوازدهم شهریور 1401 - امتحان نهایی شهریور 1401

در جاهای خالی واژه‌هایی مناسب، بنویسید. (0/5)

الف) مهم‌ترین اثر «میرزاده عشقی» نمایشنامۀ منظوم ............ است. (ذکر نام اثر)

ب) شعر «ای قلم» نمونه‌ای از اشعار انتقادیِ ............ است. (ذکر نام نویسنده)

عبارت زیر چه کسی را معرفی می‌کند؟ (0/5)

«او از نویسندگان مشهور معاصر در حوزۀ نویسندگی کودکان و نوجوانان است. محورهایی مثل قصّه‌نویسی و قصّه‌گویی از مهم‌ترین حوزه‌های فعالیت اوست. کتاب «مهاجر کوچک» از آثار او در حوزۀ قصّه‌های کودک و نوجوان است.»

موضوع کتاب «خسی در میقات» ............ است. (0/25)

الف) مقاله نویسی

ب) تک‌نگاری

ج) ترجمه

د) سفرنامه

کتاب «ملاقات در شب آفتابی» اثر «علی مؤذنی» در کدام‌یک از حوزه‌های ادبیات جای می‌گیرد؟ (0/5)

اولین نمایشنامه‌ای که هم‌زمان با کتاب «یکی بود، یکی نبود» اثر «جمال‌زاده» نوشته شده است؛ چه نام دارد؟ (0/25)

درستی و نادرستی عبارت‌های زیر را مشخص کنید. (1)

الف) در نثر دورۀ انقلاب اسلامی، گرایش به برخی قالب‌ها مانند خاطره، قطعۀ ادبی و سفرنامه از رواج افتاد.

ب) در نثر دورۀ بازگشت و بیداری، عبارت‌های وصفی دور و دراز و لفظ‌پردازی‌های بی‌جا در نامه‌ها و نوشته‌ها، افزایشی آشکار می‌یابد.

ج) ابهام در شعر معاصر پسندیده است و معنی‌گریزی از ویژگی‌های شعر این دوره است.

د) تفکر «اومانیسم» که در آثار قبل از انقلاب وجود داشت، گاهی در برخی از آثار بعد از انقلاب به گونه‌ای کم‌رنگ مشاهده می‌شود.

کاربرد واژۀ «خلید» در بیت زیر، در کدام سطح از سبکِ شعر دورۀ «بیداری» بررسی می‌شود؟ (0/25)

«خلید خـــار درشــتــی بــه پــای طــفـلـی خُــرد

به هم برآمد و از پویه باز ماند و گریست»

هر یک از جمله‌های زیر، مربوط به کدام‌یک از ویژگی‌های (فکری - ادبی) است؟ (0/75)

الف) در نثر دورۀ معاصر، سبک‌های متفاوتی در داستان‌نویسی بر اساس «نام نویسنده» وجود دارد.

ب) تلفیق حماسه و عرفان را در غزل حماسی انقلاب می‌توان دید.

ج) شعر دورۀ انقلاب اسلامی بهره‌گیری کمتری از تمثیل دارد و شاعران به صراحت بیان روی آوردند.

کدام‌یک از بیت‌های زیر، دو «برشِ آوایی» دارد؟ (0/5)

الف) شفای این دل بیمار جز لقای تو نیست

طبیب جان خـرابم کسی وَرای تو نیست

ب ای ســـــــــروِ بـــــلـــنـــد قـــــامـــــت دوســــت

وه وه کـــه شــمــایــلــت چـــه نـیـکـوســت!

در بیت زیر، کدام یک از انواعِ «تغییر کمیّت مصوّت‌ها» دیده نمی‌شود؟ (0/5)

«ز دو دیده خون فشانم ز غمت شب جدایی

چه کنم که هست این‌ها گـل بــاغ آشنایی»

برای هر یک از بیت‌های زیر، یکی از وزن‌های داخل کمانک (همسان دولختی - همسان تک‌لختی - ناهمسان) را انتخاب کنید. (0/75)

الف) نشود فاش کسی آنچه میان من و توست

تا اشــارات نـــظـــر نــامــه‌رســان من و توست

ب) ما سـرخـوشان مست دل از دست داده‌ایم

هــمــراز عــشــق و هــم‌نــفــس جـام باده‌ایم

ج) ای صـبـح شـب‌نشینان جــانــم به طـاقت آمد

از بس که دیــر مــاندی چون شامِ روزه‌داران

«وزن واژۀ» هر یک از مصراع‌های زیر را بنویسید. (0/5)

الف) نسیمِ صبح را گفتم که با او جانبی داری

ب) با من بگو تا کیستی، مهری بگو، ماهی بگو

در رکن آخر مصراع «چو بشنوی سخن اهل دل، مگو که خطاست» کدام اختیار «وزنی» به‌کار رفته است؟ (0/5)

نام «بحر» کدام‌یک از بیت‌های زیر با بقیه متفاوت است؟ (0/5)

الف) هر که چیزی دوست دارد جان و دل بر وی گمارد

هر که مــحــرابــش تــو باشی، ســر ز خــلــوت برنیارد

ب) غــــــمــــــش در نــــــهــــــان‌خــــــانــــــۀ دل نــــشـــیــــنــــد

بـــــه نــــــازی کـــه لــــیــــلـــی بـــه مــحـــمـــل نـــشــیــنــد

ج) عــمــر گـویــنــدم کــه ضــایــع می‌کنی با خــوب‌رویان

وان که مــنــظـــوری نـدارد، عــمـــر ضــایــع می‌گذارد!

«پایه‌های آوایی» مصراعِ آخر شعر زیر را بنویسید. (0/25)

«هست شب یک شب دم کرده و خاک / رنگ رخ باخته است / باد، نوباوۀ ابر از برِ کوه / سوی من تاخته است.»

با توجه به بیت «تو با خدای خود انداز کار و دل خوش دار / که رحم اگر نکند مدّعی، خدا بکند» به پرسش‌ها پاسخ دهید: (2/5)

الف) بیت را تقطیع هجایی کنید.

ب) نشانه‌های هجایی آن را بگذارید.

ج) وزن این بیت را بنویسید.

د) یک اختیار «وزنی» این بیت را بنویسید.

هر یک از آرایه‌های ادبی گروه «ب» به کدام‌یک از بیت‌های گروه «الف» مرتبط است؟ (یک مورد در ستون «ب» اضافی است) (1/25)

یکی از تلمیحات بیت زیر را بنویسید. (0/5)

«گـواه رهرو آن باشد که سـردش یـابـی از دوزخ

نشان عاشق آن باشد که خشکش بینی از دریا»

چگونه به وجود آرایۀ «ایهام تناسب» در واژۀ «هزار» پی می‌بریم؟ (0/5)

«گــر هـــزار اســت بـلـبـل این باغ

همه را نغمه و ترانه یکی است»

با توجه به دو بیت زیر، یک تفاوت «متناقض‌نما» با «تضاد» را ذکر کنید. (0/5)

الف) مــا بــا تــوایـم و با تــو نه‌ایم؛ اینت بوالعجب

در حــلـقـــه‌ایــم بــا تــو و چـون حلقه بر دریم

ب) اینکه گاهی می‌زدم بر آب و آتش خویش را

روشنی در کار مردم بود مقصودم چو شمع

برای هر یک از بیت‌های زیر، یکی از آرایه‌های داخل کمانک را انتخاب کنید. (1)

الف) بــــاران هـــمـــه بـــر جـــای عـــرق می‌چـکـد از ابر

پـــیــــداســت که از دســــت کــریـــم تو حیا کرد (ایهام - حسن تعلیل)

ب) ســـپـــــهــــر مـــــردم دون را کـــنـــد خـــــریــــداری

بـــخــیـــل ســـوی مــتــاعــی رود که ارزان اســـت (اسلوب معادله - تلمیح)

ج) خداوند لباس هراس و گرسنگی را به آن‌ها چشاند. (حس‌آمیزی - متناقض‌نما)

د) گر ندیدی قبض و بسط عشق را در یک بساط

گـــریــــۀ مـــیــنــا نـگــر، خـــنـــدیـــدن ســـاغــر ببین (اغراق - لف و نشر)

مناسب‌ترین آرایه برای «تصویرآفرینی» بیت زیر، سرودۀ فردوسی، چیست؟ (0/5)

«یکی تــازی‌ای بـرنشسته سیاه

همی خاک نعلش برآمد به ماه»

در شعر «نگران با من اِستاده سحر / صبح می‌خواهد از من / کز مبارک دم او آورم این قوم به جان باخته را / بلکه خبر»: (0/75)

الف) کدام واژه آرایۀ «ایهام» را پدید آورده است؟

ب) دو معنی این واژه را بنویسید.

برای بیت زیر دو آرایۀ ادبی بنویسید. (0/5)

«فـکـر شــنــبــه تــلـــخ دارد جــمـعــۀ اطفال را

عشرت امروز بی اندیشۀ فردا، خوش است»

کدام آرایه در بیت زیر وجود ندارد؟ (0/25)

«تویی بهانۀ آن ابرها که می‌گریند

بیا که صاف شود این هوای بارانی»

الف) تشخیص

ب) حسن تعلیل

ج) لف و نشر

د) مراعات نظیر

در شعر زیر، آرایه‌ای بیابید که با یکی از انواع «موسیقی معنوی» ایجاد شده باشد. (0/25)

«رود می‌نالد / جغد می‌خواند / غم بیاویخته با رنگ غروب / می‌تراود ز لبم قصۀ سرد / دلم افسرده در این تنگ غروب»

بیت‌های زیر سرودۀ «عارف قزوینی» است، دو مضمون سرودۀ او را بنویسید. (0/5)

«فــکــری ای هـــم‌وطــــنــــان، در ره آزادی خــــویــــش

بـــنـــمــایــیــد کــه هــر کــس نــکــنــد، مــثــل من است

خـــــانــــه‌ای کـــاو شــــود از دســــتِ اجــــانــــــب، آبــــــاد

ز اشک ویران کنش آن خانه که «بیت الحزن» است

جــــامــــه‌ای کـاو نــشــود غـــرق به خـــون بـهــر وطـــن

بِـــدَر آن جـــامـــه کـه نـنـگ تــن و کـم از کـفـن است»

سرودۀ زیر از «دهخدا» شاعر «عصر بیداری» است، دو دلیل برای «سادگی و روانی» زبان شعر این دوره بنویسید. (0/5)

«ای مرغ سحر چو این شب تار

بــگــذاشــت ز ســر سـیـاهکاری

وز نــفــحــۀ روح‌بــخــش اَسحــار

رفــت از ســـر خـفـتـگـان خماری

یــزدان به کـمـــال شد پــدیــدار

و اهــریـمــن زشـت‌خــو حصاری

یـــاد آر ز شــمــع مـــرده یــاد آر»

با توجه به شعر زیر به پرسش‌ها پاسخ دهید. (0/75)

«در شب تیره دیوانه‌ای کاو / دل به رنگی گریزان سپرده / در درۀ سرد و خلوت نشسته / همچو ساقۀ گیاهی فسرده / می‌کند داستانی غم‌آور...»

الف) این سروده، از منظومۀ ............ به‌عنوان «بیانیۀ شعر نو» است.

ب) یک ویژگی «ادبی» این شعر را بنویسید.

به پرسش‌ها پاسخ دهید. (0/75)

الف) اوج نویسندگی «سیمین دانشور» در کدام اثر او، نمایان است؟

ب) موضوع این اثر را بنویسید.

شعر زیر: (0/5)

«آن کیست که تقریر کند حال گدا را

در حضرت شاهی؟

کـز غـلـغـل بــلــبــل چه خـبـر باد صبا را

جــز نــالــه و آهـی؟»

الف) در چه «قالبی» سروده شده است؟

ب) این قالب شعری، با کدام یک از قالب‌های شعر فارسی، شباهت دارد؟

یک ویژگی «فکری» شعر زیر را بنویسید. (0/5)

«آغـــوش ســحــر تشنۀ دیـدار شماست

مــهــتــاب، خـجـل ز نور رخسار شماست

خورشید که در اوج فلک، خانۀ اوست

هـمـسـایـۀ دیــوار به دیــوار شماست»

قسمت‌های مشخص شده در بیت‌های زیر، چه آرایه‌ای را پدید آورده‌اند؟ (0/5)

الف) گـوش تــرحّـمـی کو کز ما نظر نپوشد

دست غـریق یعنی فریاد بی‌صداییم

ب) مـا گـرچـه مـرد تلخ‌شنیدن نه‌ایم؛ لیک

تلخی که از زبان تو آید، شنیدنی است