حل تشریحی سوالات علوم (نوبت صبح) - امتحان هماهنگ کشوری خرداد 1403

با توجه به مواد، نقش آن‌ها در زندگی و رفتارِ اتم‌ها با یکدیگر، جمله‌های درست یا نادرست را مشخص کنید. (1)

الف) در جدول طبقه‌بندی، عنصرهایی که تعداد مدارهای برابر دارند خواص مشابهی دارند.

درست $\square$ نادرست $\square$

ب) حل شدن پتاسیم پرمنگنات در آب، موجب افزایش دمای جوش آب می‌‌شود.

درست $\square$ نادرست $\square$

ج) در مولکول کربن دی‌اکسید اتم‌های کربن و اکسیژن، مشارکت الکترونی انجام می‌‌دهند.

درست $\square$ نادرست $\square$

د) هر پلیمراز زنجیرهای بلند، با اتصال تعداد زیادی مولکول کوچک به‌دست می‌آید.

درست $\square$ نادرست $\square$

جانداران دارای ویژگی‌هایی هستند که به کمک آن‌ها شناسایی می‌شوند با توجه به ویژگی‌‌ها جاندار مناسب را انتخاب کنید. (دو مورد اضافی است.) (1)

جلبک سبز، باکتری کزاز ، شقایق دریایی، ستاره دریایی، سمندر، مارمولک

الف) سوسماری که حشره‌خوار است. ............

ب) درون بدنش دستگاه گردش آب دارد. ............

ج) پیش‌هسته‌ای (پروکاریوت) است. ............

د) می‌توان در تولید سوخت پاک از آن استفاده کرد. ............

گزینه مناسب را انتخاب کنید. (0/5)

1- علی طنابی را به دور جعبۀ سنگینی بسته و قصد دارد آن را روی زمین بکشد. علی می‌خواهد جعبه را راحت‌تر جابه‌جا کند. کدام‌یک از گزینه‌های زیر می‌تواند با کم کردن نیروی اصطکاک به او کمک کند؟

الف) جعبه را از وجه کوچک روی زمین قرار دهد.

ب) جعبه را از بزرگ‌ترین وجه روی زمین قرار دهد.

ج) روی زمین مقداری مایع لغزنده بریزد.

د) طول طناب را کوتاه‌تر کند.

2- کدام‌یک از پدیده‌های زیر را نمی‌توان با قانون اول نیوتن توضیح داد؟

الف) خودرویی که با سرعت 20 متر بر ثانیه در حال حرکت است.

ب) قایقی که روی سطح آب در حال تعادل است.

ج) چتربازی که با سرعت ثابت به طرف زمین حرکت می‌کند.

د) هواپیمایی که در حال فرود در فرودگاه است.

گروهی از دانش‌آموزان، محلول کات‌کبود تهیه کردند و به مقدار مساوی در هر یک از بشرها ریختند؛ سپس تیغه‌های مشابه از فلزات روی، منیزیم و آهن را در محلول‌ها قرار دادند. با توجه به شکل مقابل به پرسش‌‌ها پاسخ دهید. (0/75)

الف) در کدام ظرف محلول کات‌کبود سریع‌تر تغییر رنگ خواهد داد؟ ............

ب) هدف از انجام این آزمایش چیست؟ ............

ج) کدام‌یک از تیغه‌های بالا با اکسیژن به کندی واکنش می‌دهد؟ ............

با توجه به آرایش الکترونی عنصرهای داده شده به پرسش‌های زیر پاسخ دهید: (1)

الف) کدام عنصر تمایل به شرکت در واکنش‌ها را ندارد؟ ............

ب) عنصر $B$ با کدام عنصر پیوند یونی تشکیل می‌دهد؟ ............

ج) کدام دو عنصر خواص مشابهی دارند؟ ............

با وسایل زیر آزمایشی طراحی کنید که به‌وسیله آن بتوان مشخص کرد اتانول یک ترکیب یونی است یا ترکیب مولکولی. (0/75)

"بشر، سیم، منبع تغذیه یا باتری، لامپ، میله کربنی"

در برج تقطیر پالایشگاه، نفت خام را گرما می‌دهند و با جدا کردن اجزاء، فراورده‌های متنوعی از هیدروکربن‌‌ها به‌دست می‌آورند. با مقایسه هیدروکربن‌های $C_2{H}_4$، $C_6{H}_{14}$، $C_{20}{H}_{42}$، $C_8{H}_{18}$ به پرسش‌‌های زیر پاسخ دهید: (0/75)

الف) سوختن ذرات مساوی از کدام هیدروکربن، کربن دی‌اکسید بیشتری در محیط تولید می‌کند؟ ............

ب) کدام ترکیب ماده اولیه در ساخت پلاستیک است؟ ............

ج) هیدروکربن $C_6{H}_{14}$ با کدام ترکیب در یک برش نفتی قرار دارد؟ ............

شکل زیر حرکت یک خودرو را نشان می‌دهد. این خودرو مسیر 800 متری $A$ تا $B$ را در مدت زمان 20 ثانیه طی می‌‌کند. (1)

الف) سرعت متوسط خودرو چند متر بر ثانیه است؟

ب) اگر در ادامه مسیر سرعت خودرو تغییر نکرده باشد؛ تندی لحظه‌ای چقدر است؟

ج) نوع حرکت خودرو را چه می‌نامند؟ ............

در شکل روبه‌رو احسان و اسبش روی اسکیت‌ها ساکن اند؛ احسان اسب را هل می‌‌دهد و هر دوی آن‌‌ها به حرکت در می‌‌آیند. (0/5)

نیرویی که احسان به اسب وارد می‌کند (بیشتر از - برابر با - کمتر از) نیرویی است که اسب به احسان وارد می‌کند و اندازه شتاب احسان (بیشتر از - برابر با - کمتر از) شتاب اسب است.

سیاره فرضی آلفا به تازگی کشف شده است. این سیاره از یک خشکی واحد و بزرگ ساخته شده که اطراف آن یک اقیانوس بزرگ وجود دارد و هرگز در آن زلزله و آتش‌فشان مشاهده نشده است. با توجه به متن بالا کلمات مناسب را انتخاب کنید: (1)

این سیاره (خمیر کره - سنگ‌کره) ندارد و ورقه‌‌های سنگ‌کره در آن (چگالی - حجم) مساوی دارند. سنگ‌کره در این سیاره (ورقه‌‌های مجزا - صفحات یکپارچه) دارد و احتمالاً دما در لایه‌های زیرین این سیاره (زیاد - کم) است.

با توجه به لایه‌های رسوبی موجود در شکل زیر و با در نظر گرفتن این موضوع که لایه‌‌ها وارونه نشده‌اند به سؤالات زیر پاسخ دهید: (1)

الف) در لایه $B$ فسیل دایناسوری مربوط به 120 میلیون سال قبل یافت شده است سن تقریبی لایه $A$ چقدر است؟

ب) احتمال وجود فسیل از جانور مهره‌داری که بدنش از مو پوشیده شده است در کدام لایه وجود دارد؟ ($A$ یا $D$)

ج) در کدام لایه فسیل تشکیل نمی‌شود؟ ............ چرا؟

با توجه به مفاهیمی که در فصل فشار آموخته‌اید برای هر مورد توضیح دهید: (1)

الف) در ورودی بسیاری از باشگاه‌ها یا سالن‌های ورزشی که کف‌پوش‌‌های فومی و انعطاف‌پذیر دارند نوشته شده که "رفت و آمد با کفش پاشنه بلند ممنوع است."

ب) در سامانه آب‌رسانی به ساختمان‌های چند طبقه و برج‌های بلند نیاز به تلمبه (پمپ) داریم.

با توجه به شکل مقابل؛ با ریختن آب درون قیفِ شکل الف چه اتفاقی می‌افتد؟ استدلال خود را بیان کنید.

اگر بر روی در پوش یک سوراخ ایجاد کنیم؛ پیش‌بینی کنید چه اتفاقی خواهد افتاد؟

از این آزمایش یک کاربرد در زندگی بنویسید. (0/75)

در یک ماشین اسباب‌بازی از دو چرخ‌دنده مانند شکل روبه‌رو استفاده شده است. چرخ‌دندۀ ورودی (چرخ‌دنده الف) 80 دنده و چرخ‌دندۀ خروجی (چرخ‌دنده ب) 20 دنده دارد: (0/75)

الف) اگر چرخ‌دندۀ الف چهار دور در جهت ساعتگرد بچرخد، چرخ دندۀ ب چند دور و در چه جهتی خواهد چرخید؟

ب) این ماشین از چه طریقی در انجام کار به ما کمک می‌کند؟

اهرم‌ها در ساختار بسیاری از ماشین‌های معمولی کاربرد دارند؛ در شکل‌‌های زیر: (1)

الف) مزیت مکانیکی کدام قیچی بیشتر است؟ (با ذکر دلیل)

ب) برای بریدن کاغذ از کدام قیچی استفاده می‌شود؟

پخت حلیم در ایام محرم و ماه مبارک رمضان در بسیاری از استان‌های کشور مرسوم است. برای پخت و هم زدن حلیم در دیگ‌های بزرگ از کف‌گیرهایی با دسته‌‌های بلند استفاده می‌شود. توضیح دهید استفاده از این کف‌گیرها چگونه باعث راحتی کار می‌شود؟ (0/5)

عبارت‌های زیر برای شناخت یکی از واژه‌های علمی مربوط به نجوم، به‌کار می‌رود؛ نام واژه را مقابل هر عبارت بنویسید. (0/75)

الف) من اجتماع بزرگی از ستارگان هستم. مقدار زیادی گاز و غبار درون من جای دارد. من را می‌‌توانی بدون تلسکوپ هم ببینی.

ب) منجمان در گذشته از من برای تعیین زاویه ارتفاع ستارگان و سایر مطالعات نجومی استفاده می‌کردند.

ج) من آنقدر جرم دارم که کروی باشم و اجسام دیگر را جذب کنم. من به دور خورشید می‌‌چرخم.

یک گروه طبیعت‌گرد در کویر گم شده‌اند، چگونه می‌‌توانند با استفاده از آسمان شب جهت شمال و جنوب جغرافیایی را پیدا کنند؟ با رسم شکل توضیح دهید. (0/75)

زیست‌شناسان برای گروه‌بندی و شناسایی جانداران از کلید شناسایی دوراهی استفاده می‌کنند. شما هم یک کلید برای شناسایی این جانوران طراحی کنید. (0/75)

گروهی از دانش‌آموزان با بررسی ویژگی‌های بوته کاهو نتایجی به‌دست آوردند. با توجه به آن چه در مورد گیاهان یاد گرفته‌اید؛ در تکمیل جدول به آن‌ها کمک کنید. (0/75)

سارا گزارشی با موضوع بازدانگان تهیه کرد و در کلاس درس علوم ارائه داد. هم‌کلاسی‌هایش پرسش‌هایی داشتند. در پاسخ به این پرسش‌ها به او کمک کنید. (1)

الف) آیا کاج آوند دارد؟

ب) برگ در کاج چه ویژگی دارد؟

ج) دانه در این گیاهان در کجا تشکیل می‌‌شود؟

د) مخروط‌های زرد رنگ نوک شاخه‌های جوان گرده تولید می‌‌کند یا تخمک؟

کشور عزیزمان ایران از تنوع زیستی بالایی برخوردار است که این مواهب طبیعی استفاده‌های مختلفی دارد. هر مورد، کاربردِ کدام گروه از بی‌مهرگان است؟ (0/75)

1- ایجاد موج‌شکن طبیعی در خلیج فارس

2- کاربرد در آزمایشگاه‌های ژنتیک

3- تهیه نخ بخیه و کلسیم قابل جذب

دوزیستان بخشی از عمر خود را در آب و بخشی را در خشکی می‌‌گذرانند. زهرا و سارا ویژگی دوزیستان را بررسی کردند و نتیجه پژوهش خود را به اعضای گروه ارائه دادند؛

"دارا بودن پوستی نرم و نازک - خوردن جلبک - تخم‌های ژلاتینی بدون پوسته - به‌وجود آمدن دست و پا و شش - نوزادان دارای آبشش - خوردن حشرات "

به نظر شما چند مورد از ویژگی‌های بالا وابستگی بخشی از زندگی دوزیستان را به زیستگاه آبی نشان می‌دهد؟ پاسخ خود را با کشیدن خط زیر هر عبارت مشخص کنید. (1)

نوعی بیماری روده‌ای در یک منطقه شایع شده است. عامل این بیماری نوعی باکتری است. محققان دو گروه از ساکنان شهر را انتخاب کردند گروه 1 افرادی که از خوراکی‌های پروبیوتیک استفاده نمی‌‌کردند و گروه 2 افرادی بودند که در رژیم غذایی روزانه‌شان ماست و پنیر پروبیوتیک بود. بعد از بررسی نمودارهای زیر به این پرسش‌ها پاسخ دهید: (1)

الف) در کدام گروه علایم بیماری شدید است؟

ب) نوع رابطۀ باکتری‌های مفید روده‌ای و باکتری مضر چیست؟

ج) مصرف محصولات پروبیوتیک چه نقشی در سلامت ما دارد؟