حل تشریحی سوالات سؤالات امتحان نهایی درس فارسی (3) دوازدهم خرداد 1401 (کلیه رشته‌ها) - امتحان نهایی خرداد 1401

در بیت زیر، یک برابر معنایی مناسب برای واژۀ «شادی» بیابید. (0/25)

«همـه عـزّی و جـلـالی، همـه عـلـمـی و یقینی

همه نوری و سروری، همه جودی و جزایی»

برای هر یک از واژه‌های مشخّص شده یک برابر معنایی مناسب بنویسید. (0/5)

الف) اگر کوه آتش بود بِسپَرم

ب) به‌عنوان ولیمه کباب غاز صحیحی بدهد.

معنی واژۀ «دستور»، در بیت زیر با معنی آن در کدام گزینه یکسان است؟ (0/25)

«چه نـیـکــو گـفـت بـا جـمـشــیــد دستور

که با نـادان نه شــیـــون باد و نه سور»

1- گــر ایــدونـک دسـتــور بــاشــد کـنـون

بـگـویـد ســخــن پـیـش تـو رهـنـمــون

2- تن ز جان و جان ز تن مستور نیست

لیک کس را دید جان دستور نیست

3- بـه دســتــور فـــرمــــود تــــا ســـاروان

هـــیــون آرد از دشـت، صـد کـــاروان

4- بـــر مــصـطـفـی بـــهــر رخـصـت دوید

از او خــواســت دســتــوری امـا ندید

املای درست را از داخل کمانک انتخاب کنید. (0/5)

الف) الّا ولله که امروز باید (ناهار / نهار) را با ما صرف کنی.

ب) شاهان باز شکاری را روی (شصت / شست) می‌نشاندند و با خویشتن به شکار می‌بردند.

در هر یک از متن‌های زیر، واژه‌ای بیابید که دارای «هم‌آوا» باشد. (0/75)

الف) کشته هر سو بر کف و دیواره‌هایش نیزه و خنجر / چاه غدر ناجوان مردان / چاه پستان، چاه بی‌دردان

ب) هر کسی از ظنّ خود شد یار من

از درون مـن نـجـسـت اســـرار من

ج) در آن اثنا صدای زنگ تلفن از سرسرای عمارت بلند شد.

در هر یک از موارد زیر، املای یک واژه نادرست است؛ آن را بیابید و درست آن را بنویسید. (0/5)

الف) پیرمرد از داخل کاذیۀ روی میز، یک پاکت کهنه را برداشت و حوالۀ مخارج قریب شش ماه من را نوشت.

ب) پس از عزیمت رضاشاه، همۀ تبعیدی‌ها رها شدند و به ایل و اشیره بازگشتند.

در کدام گزینه غلط املایی دیده می‌شود؟ (0/25)

1- نهالی چند در هنگام ورود خویش در باغ غرس کرده بود.

2- کتاب را بر روی زانو گشوده‌بود و از پس عینک ستبر خویش در آن می‌نگریست.

3- چنان می‌نمود که در چهارگوشۀ اتاق، درفش ملّی ما را به احتزاز درآورده باشند.

4- قومی به اسارت دشمن درآید و مغلوب و مقهور گردد.

با توجّه به سرودۀ زیر، به پرسش‌ها پاسخ دهید. (1)

«داشتم می‌گفتم، آن شب نیز / سورت سرمای دی بیدادها می‌کرد / و چه سرمایی، چه سرمایی! / لیک، خوشبختانه آخر، سرپناهی یافتم جایی / ... قهوه‌خانه گرم و روشن بود، هم چون شرم... / همگنان را خونِ گرمی بود.»

الف) واژۀ «دی» کدام یک از انواع وابستۀ وابسته است؟

ب) زمان کدام فعل «ماضی مستمر» است؟

ج) نقش دستوری واژۀ «خوشبختانه» را بنویسید.

د) نوع واو مشخّص شده را تعیین کنید.

با توجّه به بیت‌های زیر به پرسش‌ها پاسخ دهید. (1)

1- از ســیـم به سر یکی کُـلَـه خُود

ز آهـن به مـیــان یکی کـمــربند

2- ای مشت زمین بر آسمان شو

بــر وی بـــنـــواز ضـــربــتــی چـند

3- ای مـــادر ســـرســپــیـد، بـشـنو

ایـن پـنـد سـیــاه‌بــخــت فــرزنـد

الف) در بیت اوّل، نوع حذف، قرینۀ لفظی است یا معنایی؟

ب) کاربرد معنایی فعل «شو» اسنادی است یا غیراسنادی؟

ج) یک ترکیب وصفی در بیت دوم بیابید.

د) هستۀ گروه اسمی «این پند سیاه‌بخت فرزند» را تعیین کنید.

نمودار گروه اسمی «دو تخته فرش» را رسم کنید و نوع وابستۀ وابسته را در آن تعیین نمایید. (0/5)

در همۀ گزینه‌ها به‌جز ............ جمله‌ای با الگوی «نهاد + مفعول + مسند + فعل» دیده می‌شود. (0/5)

1- محبّت چون به غایت رسد، آن را عشق خوانند.

2- به عشق نتوان رسیدن تا از معرفت و محبت دو پایۀ نردبان نسازد.

3- همواره عشق قدیم را موضوع صحیفۀ شعر خود می‌گرداند.

4- آتش عشق او را چنان گرداند که همۀ جهان، آتش بیند.

با توجّه به بیت‌های زیر، درستی یا نادرستی گزاره‌های داده شده را تعیین کنید. (1)

صــــد هــــزاران ســـــایــــۀ جـــــاویــــد، تــو

گـم شــده بــیـنـی ز یک خــورشـیـد، تــو

چــون نــگــه کــردند آن سـی مـــرغ زود

بی شک این سی مرغ آن سیمرغ بود

خــــویــش را دیــدنـــد ســـیـــمــرغ تمــام

بـــود خــود ســـیــمـــرغ، سی مرغ تمام

الف) واژۀ «تو» نقش تبعی تکرار و واژۀ «خود» نقش تبعی بدل دارد.

ب) بیت دوم، یک جملۀ غیرساده است و مصراع اوّل، جملۀ وابستۀ آن است.

ج) نقش دستوری واژۀ «تمام» در هر دو مصراع بیت سوم، «قید» است.

د) مفهوم «ان» در واژۀ «صدهزاران» همانند واژۀ «ان» در واژۀ «بهاران» است.

بیت زیر را با مصراع مناسب کامل کنید. (0/5)

...............................................................

من این زیبا زمین را آزمودم؛ میهن ای میهن!

مصراع دیگر هر یک از بیت‌های داده شده را انتخاب کنید؟ (0/5)

الف) آه این سر بریدۀ ماه است در پگاه؟

.................................................

1) یا مـاه بی‌ملاحظه افتـاده بین راه؟

2) یا نه سر بریدۀ خورشید شامگاه؟

ب) .......................................................................

به هـــر حالت که بودم با تــو بودم؛ میـهن ای میـهن!

1) به هر مجلـس به هر زنـدان به هر شـادی به هر ماتم

2) اگـــر مـــســـتـــم اگـــر هـــشـــیـــار اگر خــوابـم اگر بـیـدار

مفهوم نمادین هر یک از موارد مشخّص شده را بنویسید. (0/5)

الف) ای مرغ سحر! عشق ز پروانه بیاموز

کان سوخته را جان شد و آواز نیامد

ب) ناگهان انگار / بر لب آن چاه / سایه‌ای را دید / او، شغاد، آن نابرادر بود

با توجّه به بیت‌های زیر به پرسش‌ها پاسخ دهید. (0/5)

1- گـر در سرت هوای وصـال است، حافظـا

بـاید کـه خــاک درگـه اهـــل هــنــر شـوی

2- بگفـتـا دل ز مــهــرش کـی کـنـی پــاک؟

بگفت آن گه که باشم خفته در خـاک

الف) در کدام واژۀ بیت نخست آرایۀ «مجاز» وجود دارد؟

ب) در بیت دوم، کدام واژه‌ها آرایۀ «جناس» را پدید آورده‌اند؟

مفهوم هر یک از کنایه‌های مشخّص شده را بنویسید. (0/5)

الف) این سال نو به شما مبارک باشد و هزار سال به این سال‌ها برسید.

ب) دیدم ماشاءالله چشم بد دور، آقا واترقّیده‌اند.

در همۀ ابیات به‌جز گزینۀ ............ زمینۀ «ملّی» حماسه آشکار است. (0/5)

1- پــراگــنــده کــافـــور بــر خـــویشتن

چنان چون بود رسم و ساز کفن

2- چنین است ســوگــنـد چرخ بلند

که بـر بی‌گــنـــاهــان نـیـایـد گزند

3- رخ شاه کـاووس پر شــرم دیـد

سخن گفتنش با پسر نرم دیـد

4- بدان گاه سـوگند پرمـایه شاه

چنین بـود آیین و این بود راه

با توجّه به هر یک از موارد داده شده، پاسخ درست را انتخاب کنید. (1)

الف) در بیت «لبریز زندگی است نفس‌های آخرت / آورده مرگ، گرم به آغوش تو پناه»، مصراع اوّل، آرایۀ «حسن تعلیل» دارد یا «تناقض»؟

ب) آرایۀ بارز در بیت «محرم این هوش جز بی‌هوش نیست / مر زبان را مشتری جز گوش نیست»، «اسلوب معادله» است یا «اغراق»؟

ج) در سرودۀ «همان جا که شاید اینک دست زمان و صورت ظاهرش، مرده نشانش بدهند»، ترکیب «دست زمان»، اضافۀ استعاری است یا تشبیهی؟

د) در نوشتۀ «زمزمۀ لطیف و سبک و ملایم شما گمان مرا تأیید کرد»، آرایۀ «سجع» دیده می‌شود یا «حس‌آمیزی»؟

هر یک از آثار «قصّه‌های دوشنبه، در حیاط کوچک پاییز در زندان، فی حقیقة العشق و قصّۀ شیرینِ فرهاد»، با کدام یک از توضیحات زیر متناسب است؟ (1)

الف) کتابی است عرفانی از شیخ شهاب‌الدین سهروردی

ب) شعر خوان هشتم از سروده‌های این کتاب است.

ج) این اثر از ترجمه‌های عبدالحسین زرّین‌کوب است.

د) داستانی است طنز، از احمد عربلو با موضوع دفاع مقدّس

معنی هر یک از ابیات و عبارات زیر را به نثر روان بنویسید. (5)

الف) پردۀ ناموس بندگان به گناه فاحش ندرد و وظیفۀ روزی به خطای مُنکَر نبُرد.

ب) در همان بحبوحۀ بخور بخور منظرۀ زوال غاز خدابیامرز، مرا به یاد بی‌ثباتی فلک بوقلمون انداخت.

ج) توپخانه شروع کرده بود و صدای مهیب آن، صدای کودکانه اما خشک کلاش را در خود هضم می‌کرد.

د) چه استبعادی دارد که روزی خاطراتی از سفر ماه هم بنویسم!

ه) گفت: «دیناری بده پنهان و خود را وارهان

گفت: «کار شرع کار درهـم و دینـار نیست»

و) چـون رود امـیـدوارم بـی‌تــابــم و بـی‌قــرارم

من مـی‌روم ســوی دریـا، جای قرار من و تو

ز) فکـری ای هم‌وطـنـان، در ره آزادی خویش

بنمایید که هـر کـس نکند، مثـل من است

ح) ســــراســـر هــمـــه دشـــت بــــریــــان شــدنـد

بر آن چـــهــــره خــنــدانـش گـــریـــان شــدنــد

درک و دریافت خود را از سرودۀ زیر بنویسید. (0/5)

«و اگر دیدی، به ناگاه / خون من بر سنگ‌فرش خیابان جاری است، / بخند؛ زیرا خندۀ تو / برای دستان من، / شمشیری است آخته»

مفهوم مشترک سروده‌های زیر را بنویسید. (0/5)

- یک قصّه بیش نیست غم عشق وین عجب

کـز هـر زبــان که می‌شــنـــوم نــامــکــرّر است

- هر روز باید ذکری واحد را مکرّر بخوانم / و آنچه را قدیمی است، قدیمی ندانم: «که تو از آن منی و من از آن تو»

با توجّه به متن زیر، منظور هدهد از «خورشید» و «ذرّه» چیست؟ (0/5)

هدهد در پاسخ طاووس گفت: «بهشت جایگاهی خرّم و زیباست اما زیبایی بهشت نیز پرتوی از جمال سیمرغ است.»

هر که داند گفت با خورشید راز

کــی تــوانـد مــاند با یک ذرّه باز؟

مفهوم کدام بیت با عبارت «وصول به حُسن ممکن نشود؛ الّا به واسطۀ عشق و عشق هر کس را به خود راه ندهد»، یکسان است؟ (0/5)

1- بـــــــیــــــم آن اســـــــت کــــــــز غــــــــم عـــــــشــــــــقــــــــت

ســــــــــر بــــــــــــرآرد دلــــــــــم بـــــــــه شـــــــــیــــــــدایـــــــــی

2- مـن کــه هــــر آنــچــه داشــتـم اوّل ره گــــذاشـــتـــم

حــــال بــــرای چـــون تـــویی اگــر کــه لـــایــــقــم بـگـو

3- بی عــشــق زیستن را جز نیستی، چـــه نــام اســت؟

یـــعـــنـــی اگــــر نـــبـــاشی کـــار دلــم تــــمــــام اســت

4- می‌تـــــوانـــد حـــلــقـــه بـــر در زد حـــریــم حُــســن را

در رگ جان، هر که را چون زلف پیچ و تاب هست

هر یک از موارد زیر، با کدام مورد در جدول داده شده مفهوم مشترکی دارد؟ (یک مورد در جدول اضافی است) (0/75)

الف) کــاووس کیــانی که کی‌اش نــام نهادند

کی بود؟ کجا بود؟ کی‌اش نام نهادند؟

ب) حتّی درختش، غارش، کوهش، هر صخرۀ سنگش و سنگریزه‌اش آیات وحی را بر لب دارد.

ج) شــــیـــرمـــردی بــــایـــد ایــن ره را شـــگـــرف

زان کــــه ره دور اســـت و دریـــــا ژرف ژرف

بیت «مال این جا بایدت انداختن / ملک این جا بایدت درباختن»، یادآور وادی ............ از هفت وادی منطق‌الطّیر عطار است. (0/25)