حل تشریحی سوالات سؤالات امتحان نهایی درس زیست‌شناسی (3) دوازدهم شهریور 1402 - امتحان نهایی دوازدهم شهریور 1402 (تجربی)

درستی یا نادرستی هر یک از عبارت‌های زیر را بدون ذکر دلیل مشخص کنید. (1/5)

الف) از نتایج آزمایش‌های گریفیت مشخص شد که باکتری بدون پوشینه با دریافت دنا از محیط خارجی، پوشینه‌دار شد.

ب) اگر پدری با گروه خونی B، فرزندی با گروه خونی A داشته باشد، قطعاً دگرۀ O در ژن‌نمود پدر وجود دارد.

پ) ژن‌های سازندۀ بعضی پروتئین‌های مؤثر در تنفس یاخته‌ای راکیزه، توسط رنابسپاراز 2 و در هسته رونویسی می‌شوند.

ت) زمانی که نسبت $C{O}_2$ به $O_2$ افزایش می‌یابد، آنزیم روبیسکو فعالیت کربوکسیلازی انجام می‌دهد.

ث) هر یک از یاخته‌‌های بلاستولا می‌تواند به انواع یاخته‌‌های بدن جنین متمایز شود.

ج) در زندگی گروهی، احتمال شکار شدن جانور به‌علت وجود نگهبان‌های گروه، کمتر است.

در هر یک از عبارت‌های زیر جای خالی را با کلمات مناسب کامل کنید. (1/5)

الف) در باکتری اشرشیاکلای، توالی خاصی از دنا که بین راه‌انداز و ژن‌های مربوط به تجزیۀ لاکتوز قرار گرفته است، توسط پروتئینِ ............ اشغال می‌شود.

ب) اگر گویچۀ قرمز فردی فقط در مقدار کمِ اکسیژن محیط، داسی‌شکل شود، این فرد در برابر بیماریِ ............ مقاوم است.

پ) از نوعی تخمیر برای تولید خیارشور استفاده می‌شود که در این تخمیر، پیرووات به ............ تبدیل می‌شود.

ت) هر مولکول ریبولوز فسفات با دریافت فسفات از ............ تبدیل به مولکول ریبولوزبیس فسفات می‌شود.

ث) یاخته‌هایی که می‌توانند تکثیر و به انواع متفاوتِ یاخته تبدیل شوند، یاخته‌‌های ............ نام دارند.

ج) بره‌هایی که مادر خود را از دست داده‌اند و به دنبال فرد پرورش‌دهندۀ خود راه می‌افتند، رفتار ............ را نشان می‌دهند.

برای کامل کردن هر یک از عبارت‌های زیر، از بین کلمات داخل پرانتز، کلمۀ مناسب را انتخاب کنید. (1/75)

الف) در یاخته‌ای که دنای (حلقوی - خطی) دارد، جدا شدن هیستون‌ها، قبل از همانندسازیِ دنا صورت می‌گیرد.

ب) آنزیم‌های رنابسپاراز جاندارانی که فرصت بیشتری برای پروتئین‌سازی دارند دارای تنوع (بیشتری - کمتری) هستند.

پ) بروز صفت (رنگ صورتی گل میمونی - گروه خونی AB) با تصورات موجود در زمان پیش از کشف قوانین وراثت مطابقت دارد.

ت) جهش مضاعف‌شدگی فقط در یاخته‌‌های (دولاد - تک‌لاد) صورت می‌گیرد.

ث) الکترون‌های پر انرژی $FAD{H}_2$، از اولین پروتئین پمپ زنجیرۀ انتقال الکترون راکیزه عبور (می‌کند – نمی‌کند).

ج) اکسیژن آزاد شده در فرآیند فتوسنتز از مولکول (آب – کربن‌دی‌اکسید) جدا می‌شود.

چ) رفتار موش مادر در مراقبت از فرزندان، رفتاری (غریزی - یادگیری) است.

دربارۀ آزمایش‌های ایوری و همکارانش، به پرسش‌های زیر پاسخ دهید. (0/5)

الف) عصارۀ استفاده شده در این آزمایش‌ها از کدام نوع باکتری استرپتوکوکوس نومونیا استخراج شد؟

ب) در آخرین آزمایش، با اضافه کردن آنزیم تخریب‌کنندۀ کدام گروه از مواد آلی، انتقال صفت صورت نگرفت؟

شکل‌های زیر همانندسازی دنای اصلی یاختۀ جانداران را نشان می‌دهد. با توجه به مطالب کتاب درسی به سؤالات زیر پاسخ دهید. (0/75)

الف) در کدام شکل، تعداد جایگاه‌های آغاز همانندسازی می‌‌تواند بسته به مراحل رشد و نمو تنظیم شود؟

ب) در کدام شکل، می‌توان هم‌زمانی ترجمه و رونویسی را مشاهده کرد؟

پ) در کدام شکل، آنزیم‌های برش‌دهنده، قسمتی از سامانۀ دفاعی آن‌ها محسوب می‌شود؟

در رابطه با مولکولی که باعث افزایش سرعت واکنش‌های انجام‌ شدنی در موجود زنده می‌شود، به سؤالات زیر پاسخ دهید. (0/5)

الف) با تغییر کدام قسمت این مولکول، احتمال تغییر عملکرد آن بسیار زیاد است؟

ب) یکی از عوامل مؤثر بر فعالیت این مولکول را بنویسید.

در مورد مولکول‌های اطلاعاتی به پرسش‌های زیر پاسخ دهید. (1)

الف) اگر در آزمایش‌های مزلسون و استال، در پایان 20 دقیقۀ اول، دو نوار یکی در بالا و دیگری در پایین لولۀ آزمایش مشاهده شود، کدام طرح همانندسازی دنا تأیید می‌شود؟

ب) نام دو پروتئین که در انقباض ماهیچه‌‌ها نقش دارند را بنویسید.

پ) زنجیره‌‌های سازندۀ هموگلوبین در کدام ساختار به‌صورت یک زیرواحد، تاخورده و شکل خاصی پیدا می‌کنند؟

‌با توجه به فرآیند رونویسی که در شکل زیر نشان داده شده است به سؤالات پاسخ دهید. (0/5)

الف) کدام رشته، رشتۀ الگو را نشان می‌دهد؟

ب) توالی نوکلئوتیدی رنای ساخته شده، شبیه به کدام رشته است؟

در زیر، ترتیب وقایع مرحلۀ آغاز ترجمه نوشته شده است. موارد خواسته شده را بنویسید. (0/5)

هدایت زیرواحد کوچک رناتن (ریبوزوم) به‌سوی رمزۀ آغاز توسطِ ......«الف»...... $\leftarrow$ اتصال رنای ناقل (tRNA) دارای آمینواسیدِ ...... «ب»...... در جایگاه P رناتن $\leftarrow$ افزوده شدن زیرواحد بزرگ رناتن به مجموعه $\leftarrow$ کامل شدن ساختار رناتن

کدام‌یک از پروتئین‌های زیر، پس از ساخته شدن به شبکۀ آندوپلاسمی و دستگاه گلژی می‌روند؟ (0/25)

1) آنزیم‌های فتوسنتزی

2) آمیلاز بزاق

اتصال بعضی رنا‌های کوچک مکمل به رنای پیک (mRNA) که مثالی از تنظیم بیان ژن پس از رونویسی است چگونه باعث توقف عمل ترجمه می‌شود؟ (0/5)

با توجه به نمودار توزیع فراوانی رخ‌نمود (فنوتیپ) رنگ نوعی ذرت، به سؤالات زیر پاسخ دهید. (0/75)

الف) ژن‌نمود‌های AaBbcc و AaBBCc در کدام ستون‌ها مشاهده می‌شوند؟

ب) در کدام ستون تعداد دگره‌‌های (الل‌های) بارز و نهفته برابر است؟

در بیماری نهفتۀ فنیل کتونوری، از ازدواج زن و مردی با ژن‌نمود Aa: (با فرض اینکه A: دگرۀ سالم و a: دگرۀ بیمار باشد) (1/25)

الف) ژن‌نمود (ژنوتیپ) فرزندان را با رسم مربع پانت نشان دهید.

ب) آیا این والدین ممکن است صاحب فرزندی شوند که نیاز به تغذیه با شیرخشک فاقد فنیل‌آلانین دارد؟

در مورد تغییر در اطلاعات وراثتی به پرسش‌های زیر پاسخ دهید. (1/25)

الف) دو نوع ناهنجاری فام‌تنی (کروموزومی) ساختاری نام ببرید که طول فام‌تن در آن‌ها می‌‌تواند ثابت بماند؟

ب) دو شاهد تغییر گونه‌‌ها را نام ببرید.

پ) برای وقوع گونه‌زایی دگرمیهنی، کدام‌یک از عوامل برهم‌زنندۀ تعادل ژنی متوقف می‌شود؟

با توجه به شکل زیر، در صورت رخ دادن پدیدۀ چلیپایی شدن (کراسینگ‌اور) بین فامینک‌های (کروماتیدهای) غیرخواهریِ حاوی دگره‌های A و a، گامت‌‌های نوترکیب دارای چه دگره هایی خواهند بود؟ (0/5)

در رابطه با تنفس یاخته‌ای به پرسش‌های زیر پاسخ دهید. (1/25)

الف) محل تشکیل $FAD{H}_2$ در کدام قسمت راکیزه (میتوکندری) است؟

ب) آنزیم ATPساز، انرژی مورد نیاز برای ترکیب ADP و گروه فسفات را چگونه فراهم می‌کند؟

پ) در تخمیر، برای تداوم قندکافت (گلیکولیز) بازسازی چه مولکولی ضروری است؟

ت) دود خارج شده از خودرو‌ها حاوی چه گازی است که باعث می‌شود ظرفیت حمل اکسیژن در خون کاهش یابد؟

شاید دیده باشید که در دانه‌‌های خشک و بدون آب مانند نخود و لوبیا، حشرات و لارو آن‌ها رشد و نمو می‌کنند. با توجه به اینکه این دانه‌‌ها خشک‌اند و تقریباً آبی ندارند، آب مورد نیاز این جانوران چگونه تأمین می‌شود؟ (0/5)

در رابطه با آزمایشی که برای بررسی اثر همۀ طول موج‌های نور مرئی بر میزان فتوسنتز جلبک اسپیروژیر (جلبک سبز رشته‌ای) انجام شد، به سؤالات زیر پاسخ دهید. (0/5)

الف) با توجه به مشاهدات صورت گرفته، رنگیزۀ اصلی فتوسنتز چیست؟

ب) چه نوع باکتری در این آزمایش مورد استفاده قرار گرفته است؟

در مورد فتوسنتز در شرایط دشوار به پرسش‌های زیر پاسخ دهید. (1/25)

الف) در کدام نوع فتوسنتز، آنزیم تثبیت $C{O}_2$ در شب نیز فعالیت دارد؟

ب) چرا وقتی روزنه‌‌ها به منظور کاهش تعرق بسته می‌شوند، $C{O}_2$ برگ کم می‌شود و اکسیژن در آن افزایش می‌‌یابد؟

پ) کدام گروه از باکتری‌های فتوسنتزکننده، از آب به‌عنوان منبع تأمین الکترون استفاده می‌کنند؟

ت) اوگلنا در صورتی که نور نباشد، چگونه ترکیبات مورد نیاز خود را به‌دست می‌‌آورد؟

در مورد فناوری‌های نوین زیستی به پرسش‌های زیر پاسخ دهید. (1/5)

الف) دو مورد از یاخته‌هایی که از تمایز یاخته‌‌های بنیادی مغز استخوان ایجاد می‌شوند را نام ببرید.

ب) نتیجۀ تغییر اینترفرون تولید شده به کمک مهندسی پروتئین چیست؟ (1 مورد)

پ) برای تشخیص ایدز در مراحل اولیه، دنای موجود در خون فرد مشکوک را استخراج می‌کنند. دنای استخراج شده شامل چه دناهایی می‌باشد؟

با توجه به انتهای چسبندۀ داده شده در شکل زیر، مشخص کنید پیوند فسفودی‌استر بین کدام دو نوکلئوتید شکسته شده است؟ (0/25)

در ستون "الف" جدول زیر، توضیحاتی مربوط به انتخاب طبیعی و رفتار بیان شده است. هر یک از موارد ستون "الف" با یکی از موارد ستون "ب" ارتباط منطقی دارد. آن‌ها را پیدا کنید. (در ستون "ب" یک مورد اضافه است.) (1/25)

رفتار دگرخواهی پرندگان یاریگر، چه نفعی برای خود آن‌ها دارد؟ (دو مورد) (0/5)