حل تشریحی سوالات سؤالات امتحان نهایی درس زیستشناسی (3) دوازدهم دی 1401 - امتحان نهایی دوازدهم دی 1401 (تجربی)
سوالات سؤالات امتحان نهایی درس زیستشناسی (3) دوازدهم دی 1401
19 سوالدرستی یا نادرستی جملات زیر را بدون ذکر دلیل مشخص کنید. (2)
الف) از نتایج آزمایشهای گریفیت مشخص شد که دنا (DNA) عامل مؤثر در انتقال صفات وراثتی است.
ب) رشتۀ مورد رونویسی یک ژن ممکن است با رشتۀ مورد رونویسی ژنهای دیگر یکسان یا متفاوت باشد.
ج) در همه یاختههای جنسی (گامتهای) مرد هموفیل، دگره (الل) هموفیلی وجود دارد.
د) در نتیجۀ انتخاب طبیعی، تفاوتهای فردی و گوناگونی جمعیت کاهش مییابد.
هـ) در فرایند تخمیر، راکیزه (میتوکندری) و در نتیجه زنجیره انتقال الکترون نقشی ندارند.
و) روبیسکو بهطور اختصاصی با عمل میکند و تمایلی به اکسیژن ندارد.
ز) امروزه به کمک روشهای زیستفناوری، طراحی و تولید آمیلازهای مقاوم به گرما ممکن شده است.
ح) در گونههای مختلف جانوران، انتخاب جفت را فقط جانوران ماده انجام میدهند.
در هر یک از عبارتهای زیر جای خالی را با کلمات مناسب کامل کنید. (2)
الف) زنجیرههای سازندۀ هموگلوبین، در ساختار دوم به شکل ............ در میآیند.
ب) در باکتری اشرشیاکلای، تنظیم رونویسی در مورد ژنهای مؤثر در تجزیه مالتوز بهصورت ............ انجام میشود.
ج) اگر صفت در حالت ناخالص، بهصورت حد واسط حالتهای خالص مشاهده شود، میتوان گفت که رابطۀ ............ بین دگرهها برقرار است.
د) اگر در جمعیتی فراوانی نسبی دگرهها یا ............ از نسلی به نسل دیگر ثابت باشد، جمعیت در حال تعادل ژنی است.
هـ) راکیزهها (میتوکندریها) برای مقابله با اثر سمی موادی مانند یون اکسید، به ترکیبات ............ وابستهاند.
و) باکتریهایی که فتوسنتز میکنند، ............ ندارند، اما دارای رنگیزههای جذبکنندۀ نورند.
ز) در دوره زیستفناوری ............، آدمی قادر به تولید یکی از کارآمدترین مواد دفاعی در برابر باکتریهای بیماریزا شد.
ح) خرچنگهای ساحلی صدفهای با اندازه ............ را ترجیح میدهند زیرا آنها بیشترین انرژی خالص را تأمین میکنند.
برای کامل کردن هر یک از عبارتهای زیر، از بین کلمات داخل پرانتز، کلمۀ مناسب را انتخاب کنید. (2)
الف) در آزمایش مزلسون و استال، در ساختار (باز آلی - قند) که در ساخت دنای باکتری شرکت میکنند، وارد شدند.
ب) در مرحلۀ پایان ترجمه، آخرین رنای ناقلِ بدون آمینواسید، از جایگاه (E - P) خارج میشود.
ج) دو ذرت با ژننمودهای AABBcc و AaBBCc، دارای رخنمودهای (مشابه - متفاوت) هستند.
د) جدا نشدن فامتنها در (تقسیم اول- تقسیم دوم) کاستمان، میتواند به تشکیل گامتهایی با عدد فامتنی طبیعی منجر شود.
هـ) اگر مقدار ATP در یاخته کم و ADP زیاد باشد، آنزیمهای درگیر در قندکافت و چرخۀ کربس (مهار - فعال) میشوند.
و) در واکنشهای وابسته به نور فتوسنتز، تجزیه نوری آب در فتوسیستم ۲ و در (فضای درون تیلاکوئید - بستره) انجام میشود.
ز) در اولین ژن درمانی موفق، از (ویروس - پلازمید) بهعنوان ناقل همسانهسازی استفاده شد.
ح) به نظر میرسد (میدان مغناطیسی زمین - موقعیت خورشید) در جهتیابی لاکپشتهای دریایی ماده، برای تخمگذاری در ساحل دریا نقش دارد.
دربارۀ نوکلئیک اسیدها به پرسشهای زیر پاسخ دهید. (0/5)
الف) قند موجود در ساختار دنا (DNA) سنگینتر است یا قند موجود در رنا (RNA)؟
ب) برقراری چه پیوندی بین نوکلئوتیدهای دنا باعث میشود دو رشته دِنا در موقع نیاز در بعضی نقاط از هم جدا شوند، بدون اینکه پایداری آنها به هم بخورد؟
درباره همانندسازی دنا (DNA) به پرسشهای زیر پاسخ دهید. (0/5)
الف) با توجه به شکل زیر، در مجموع چند دوراهی همانندسازی دیده میشود؟
ب) مهمترین پروتئینهای همراه با دنای خطی در فامتن (کروموزوم) قارچها، چه نام دارند؟
دربارۀ پروتئینها به پرسشهای زیر پاسخ دهید. (0/75)
الف) نام گروه اسیدی موجود در ساختار آمینواسیدها چیست؟
ب) با توجه به تأثیر متفاوت دمای کم و زیاد روی آنزیمها، از این ویژگی آنزیمها در آزمایشگاهها چگونه میتوان استفاده کرد؟
شکل زیر ساخته شدن همزمان چندین رنا از روی یک ژن را نشان میدهد. (0/5)
الف) کدام شماره «1 یا 2» جهت رونویسی از این ژن را نشان میدهد؟
ب) محل راهانداز این ژن کدام مورد است ؟ «الف یا ب»
دربارۀ پروتئینسازی به پرسشهای زیر پاسخ دهید. (0/75)
الف) کدام توالی از رنای ناقل (tRNA)، در اتصال آن به آمینواسیدِ مناسب مؤثر است؟
ب) کامل شدن ساختار رناتن (ریبوزوم) در کدام مرحله از فرایند ترجمه رخ میدهد؟
ج) پروتئینهای ساخته شده در سیتوپلاسم که به شبکۀ آندوپلاسمی و دستگاه گلژی میروند چه سرنوشتهایی پیدا میکنند؟ (یک مورد)
هر یک از موارد زیر مربوط به تنظیم بیان ژن پیش از رونویسی است یا پس از رونویسی؟ (0/5)
الف) اتصال بعضی رناهای کوچک مکمل به رنای پیک
ب) تغییر در میزان فشردگی فامتن (کروموزوم)
پدری با گروه خونی AB و مادری با گروه خونی B صاحب فرزندی با گروه خونی A شدهاند. (1/25)
الف) ژننمود (ژنوتیپ) مادر را بنویسید.
ب) سایر رخنمودهای (فنوتیپهای) فرزندان این خانواده را با رسم مربع پانت پیشبینی کنید.
چرا نمیتوان تنها از روی ژنها، علت اندازه قد یک نفر را توضیح داد؟ (0/5)
دربارۀ بیماری کمخونی ناشی از گویچههای قرمز داسیشکل به پرسشهای زیر پاسخ دهید. (0/5)
الف) ششمین آمینواسید زنجیرۀ بتای هموگلوبین در افراد مبتلا به این بیماری چه نام دارد؟
ب) چه نوع جهش جانشینی باعث ایجاد این بیماری میشود؟
به سؤالات زیر دربارۀ تغییر در اطلاعات وراثتی پاسخ دهید. (1/25)
الف) دوپار (دیمر) تیمین چگونه همانندسازی دنا را با مشکل مواجه میکند؟
ب) در چه صورتی پدیدۀ چلیپایی شدن (کراسینگاور)، باعث ایجاد فامینکهای (کروماتیدهای) نوترکیب میشود؟
ج) در گونهزایی دگرمیهنی، وقوع چه پدیدههایی باعث ایجاد و افزایش تفاوت بین دو جمعیت میشوند؟ (یک مورد)
دربارۀ تنفس یاختهای به پرسشهای زیر پاسخ دهید. (1/25)
الف) چرا راکیزه (میتوکندری) میتواند پروتئینسازی را انجام دهد؟
ب) نام مجموعه واکنشهای آنزیمی که در آن استیل کوآنزیم A اکسایش مییابد، چیست؟
ج) چگونه انرژی مورد نیاز آنزیم ATPساز، برای تشکیل ATP فراهم میشود؟
شکل زیر مراحل قندکافت (گلیکولیز) را نشان میدهد. با توجه به شکل به سؤالات زیر پاسخ دهید. (0/5)
الف) در کدام مرحله کاهش مییابد؟
ب) نام مولکول «الف» چیست؟
دربارۀ فتوسنتز به پرسشهای زیر پاسخ دهید. (1/75)
الف) در گیاهان چه عواملی باعث افزایش کارایی گیاه در استفاده از طول موجهای متفاوت نور میشود؟
ب) چرا به گیاهانی که تثبیت کربن در آنها فقط با چرخۀ کالوین انجام میشود گیاهان میگویند؟
ج) مولکول سهکربنی ایجاد شده در تنفس نوری برای بازسازی چه مولکولی به مصرف میرسد؟
د) اگر pH عصارۀ گیاهی در آغاز روشنایی نسبت به آغاز تاریکی اسیدیتر باشد، گیاه چه نوع فتوسنتزی دارد؟
ه) باکتریهای نیتراتساز، انرژی مورد نیاز برای ساختن مواد آلی از مواد معدنی را از چه واکنشهایی بهدست میآورند؟
دربارۀ فناوریهای نوین زیستی به پرسشهای زیر پاسخ دهید. (1/75)
الف) گیاهان زراعی تراژن، قبل از تکثیر و کشت از چه نظر مورد بررسی دقیق قرار میگیرند؟
ب) در مهندسی ژنتیک، از کدام ویژگی دیسک (پلازمید) برای جداسازی یاختههای تراژنی استفاده میشود؟
ج) یاختههای بنیادی بالغِ کدام بخش از بدن، میتوانند در محیط کشت به رگهای خونی و ماهیچه قلبی تمایز پیدا کنند؟
د) داروهای تولید شده با فناوری دنای نوترکیب، نسبت به فراوردههای مشابهی که از منابع غیرانسانی تهیه میشوند، چه مزیتی دارند؟
هـ) برای تولید گوسفند تراژن، کدام یاخته، دیسک نوترکیب را دریافت میکند.
در ستون "الف" جدول زیر مثالهایی از انواع یادگیری زده شده است هر یک از موارد ستون "الف" با یکی از موارد ستون "ب" ارتباط منطقی دارد. آنها را پیدا کنید. (در ستون "ب" یک مورد اضافه است.) (0/75)
ستون "الف" | ستون "ب" |
1- پرنده، پروانه مونارک را بلعیده و دچار تهوع شده است. پس از چنین تجربههایی پرنده میآموزد، این حشره را نباید بخورد. | الف) حل مسئله |
2- جوجۀ پرندگان با دیدن مکرر اجسام در حال حرکت، مانند برگهای در حال افتادن یاد میگیرند به این محرکها پاسخ ندهند. | ب) شرطی شدن فعال (آزمون و خطا) |
3- شامپانزهها، برگهای شاخۀ نازک درختان را جدا میکنند و آن را درون لانۀ موریانهها فرو میبرند تا موریانهها را بیرون بیاورند و بخورند. | ج) شرطی شدن کلاسیک |
| د) خوگیری (عادی شدن) |
در شکل روبهرو رفتار نگهبانی دم عصایی نشان داده شده است. (1)
الف) نام این رفتار در زندگی گروهی چیست؟
ب) چرا انتخاب طبیعی، این رفتار را برگزیده است؟